وزيراعظم شهباز شريف گڏيل قومن جي جنرل اسيمبليءَ جي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ نيويارڪ روانو ٿيڻ دوران لنڊن ۾ ترسيو. هي سندس پرڏيهي دورن جو هڪ ٻيو سفر آهي ۽ نائب وزيراعظم به هڪ ڀيرو ٻيهر ساڻس گڏ نظر اچي رهيو آهي. ٻئي طرف گهرو وزير به ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ جاري جنگ جي حوالي سان پاڪستان جي ٽياڪڙي وارين ڪوششن جي سلسلي ۾ هڪ ٻيو دورو ڪري تهران پهچي چڪو آهي. پاڪستان جا حڪمران عالمي سطح تي پاڻ کي نمايان ڪرائڻ ۾ ايترا مصروف نظر اچن ٿا، ڄڻ سندن ملڪ اندروني سياسي عدم استحڪام ۽ بگڙجندڙ امن امان جي صورتحال ڏانهن تيزيءَ سان وڌي رهيو هجي، ان ڳالهه جي کين ڪا پرواهه ئي نه هجي. اپوزيشن طرفان گاديءَ واري شهر ڏانهن مارچ جي ڌمڪي کان پوءِ اسلام آباد هڪ ڀيرو ٻيهر ڪنٽينرن سان بند ڪيو ويو آهي.
ساڳئي وقت گذريل هفتي خيبرپختونخوا جي شهر ڪوهاٽ ۾ هڪ ٻئي دهشتگرد حملي ۾ ڪيترائي پوليس اهلڪار ۽ شهري مارجي ويا ۽ زخمي ٿيا. پر وزيراعظم کي ملڪ جي اندروني سلامتي ۽ سياسي مسئلن کي منهن ڏيڻ بدران پرڏيهي دوري ۾ وڌيڪ دلچسپي وٺندي ڏٺو پيو وڃي. اها وڇوٽي ان کان وڌيڪ واضح نٿي ٿي سگهي. جڏهن پاڪستان اهڙي جنگ ۾ ثالثي ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، جنهن جا عالمي سطح تي پري تائين اثر پئجي سگهن ٿا، ۽ پاڻ کي وچ اوڀر جي ملڪن لاءِ هڪ ذميوار سلامتي فراهم ڪندڙ ملڪ طور پيش ڪري رهيو آهي، تڏهن سندس پنهنجو گهر وڌيڪ غير مستحڪم ٿيندو پيو وڃي.
گذريل ڪجهه ڏينهن دوران پنجاب ۾ پي ٽي آءِ جي ڪيترن ئي ڪارڪنن کي ڪارروائي ڪندي گرفتار ڪيو ويو آهي، جڏهن ته گاديءَ واري شهر کي به سيل ڪيو ويو آهي ۽ انتظاميا پي ٽي آءِ جي احتجاج جي تياري ڪري رهي آهي. جماعت اسلامي طرفان پيٽروليم شين جي قيمتن ۾ واڌ خلاف رٿيل مارچ به في الحال ملتوي ڪيو ويو آهي. اهي سخت قدم اهڙي حڪومت جي عدم تحفظ کي ظاهر ڪن ٿا، جنهن جي سياسي حيثيت ۽ مينڊيٽ تي سوال اٿاريا وڃن ٿا. بااختيار گهرو وزير اپوزيشن کي ”آخري حل“ جي ڌمڪي ڏئي چڪو آهي. ڪيترائي ماڻهو سندس بيان کي اپوزيشن خلاف وڌيڪ سخت ڪارروائي، ايستائين جو خيبرپختونخوا ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪرڻ جي امڪاني قدم جو اڳواٽ اشارو سمجهن ٿا. اهڙو ڪو به قدم ان صوبي جي صورتحال کي، جيڪو اڳ ئي دهشتگرديءَ جي لپيٽ ۾ آهي، وڌيڪ ڌماڪيدار بڻائي سگهي ٿو. آزاد پرڏيهي پاليسيءَ جو بنياد سياسي طور مستحڪم ۽ معاشي طور مضبوط ملڪ هوندو آهي.
خيبرپختونخوا ۽ بلوچستان ٻنهي ۾ امن امان جي صورتحال خراب ٿي رهي آهي. گلوبل ٽيررازم انڊيڪس 2026ع، جيڪو 2025ع جي سموري سال جي صورتحال کي نظر ۾ رکي تيار ڪيو ويو آهي، پاڪستان کي دهشتگرديءَ کان متاثر ملڪن جي فهرست ۾ سڀ کان مٿي رکيو آهي. رپورٽن موجب هن سال جي نون مهينن دوران دهشتگرد حملن ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ شهري ۽ سيڪيورٽي اهلڪار مارجي چڪا آهن، جڏهن ته جولاءِ سڀ کان وڌيڪ موتمار مهينو رهيو، جنهن دوران 112 سيڪيورٽي اهلڪار مارجي ويا.
گذريل هفتي ڪوهاٽ ۾ پوليس جي هڪ احاطي تي ٿيل انتهائي خطرناڪ حملي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 31 ماڻهو مارجي ويا، جن مان ڪيترائي قانون لاڳو ڪندڙ ادارن جا اهلڪار هئا. ان کان هڪ ڏينهن پوءِ ساڳئي علائقي ۾ شدت پسندن سان مقابلي دوران فوج جا ڇهه اهلڪار، جن ۾ ٻه آفيسر پڻ شامل هئا، مارجي ويا. ان جي باوجود ته حڪومت جو چوڻ آهي ته انٽيليجنس بنياد تي ٿيندڙ ڪاررواين ۾ سوين دهشتگرد ماريا ويا آهن، ٻنهي صوبن ۾ دهشتگرد حملن جو سلسلو گهٽجڻ بدران جاري آهي. خيبرپختونخوا ۾ تازين حملن کان پوءِ اطلاعات واري وزارت چيو ته پاڪستان سرحد پار دهشتگردن جي ٺڪاڻن تي هوائي حملا ڪيا، جن ۾ ڪيترائي دهشتگرد مارجي ويا ۽ هٿيارن جا ذخيرو تباهه ڪيا ويا. پر دهشتگرديءَ جي مسئلي کي منهن ڏيڻ لاءِ رڳو اهڙي فوجي ڪارروائي ڪنهن جامع پاليسي جو متبادل نٿي بڻجي سگهي. سياسي عدم استحڪام ۽ وفاقي حڪومت جو خيبرپختونخوا جي صوبائي انتظاميا سان مسلسل ٽڪراءُ دهشتگرد گروهن کي سرگرميون ڪرڻ لاءِ وڌيڪ گنجائش فراهم ڪري رهيو آهي. جڏهن ته هن وجودي جنگ جي اڳين صفن ۾ موجود شهري قانون لاڳو ڪندڙ ادارا گهربل وسيلن کان محروم هجڻ سبب آسانيءَ سان نشانو بڻجي رهيا آهن.
گذريل هفتي پوليس جي احاطي تي ٿيل حملو، فوجي ۽ سول اهلڪارن ۾ وڌندڙ جاني نقصان سان گڏ، ملڪ جي دهشتگردي خلاف جنگ ۾ موجود ڪمزورين کي وائکو ڪري ڇڏيو آهي. رياست ۽ مقامي ماڻهن وچ ۾ وڌندڙ اعتماد جو خال، جنهن کي خراب ٿيندڙ معاشي صورتحال وڌيڪ گهرو بڻائي رهي آهي، دهشتگرديءَ کي منهن ڏيڻ کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ڇڏيو آهي. پر ان جي باوجود رياست جون ترجيحون ڪنهن ٻئي طرف نظر اچن ٿيون. دهشتگرديءَ خلاف جنگ تي ڌيان ڏيڻ بدران گهرو وزير خيبرپختونخوا جي صوبائي حڪومت کي ”آخري حل“ جي ڌمڪي ڏئي رهيو آهي.
بلوچستان ۾ صورتحال ان کان به وڌيڪ خراب آهي. صوبي جي ڪيترن ئي علائقن ۾ رياست جي عملداري انتهائي ڪمزور يا غير موجود نظر اچي ٿي. دهشتگرد حملا نمايان طور وڌيا آهن، پر رياست هن پراڻي ۽ پيچيده مسئلي جو سياسي حل ڳولڻ بدران فوجي ڪارروائيءَ کي ترجيح ڏئي رهي آهي، جنهن سان ٻاهرين قوتن کي به هن خراب صورتحال مان فائدو وٺڻ جو موقعو ملي ٿو. علائقائي جنگ جي وڌندڙ دائري جا سڌا اثر جنگ واري خطي جي ويجهو واقع صوبي تي به پئجي سگهن ٿا. سعودي عرب ۽ يمن جي حوثي مليشيا وچ ۾ وڌندڙ ويڙهه پاڪستان کي، جيڪو ٽن ملڪن تي ٻڌل دفاعي اتحاد جو حصو آهي، سڌيءَ ريت ان تڪرار ۾ ڇڪي سگهي ٿي. علائقائي عدم استحڪام جا بلوچستان تي سنگين اثر پئجي سگهن ٿا، خاص طور تي ان جي ڊگهي سامونڊي پٽي کي نظر ۾ رکندي.
اسٽيبلشمينٽ جي سهاري قائم ٿيل غير نمائنده صوبائي حڪومت ۽ عوام جي رياست کان وڌندڙ لاتعلقي اهڙو ماحول پيدا ڪيو آهي، جيڪو ٻاهرين سهڪار سان الڳ رياست جي حامي گروهن کي سرگرميون جاري رکڻ لاءِ سازگار بڻجي سگهي ٿو. ڪجهه رپورٽن موجب سرحدي علائقي ۾ سرگرم ايراني باغي گروهن کي، جن بابت الزام آهي ته کين مخالف انٽيليجنس عنصرن جي حمايت حاصل آهي، ايران جي سيستان-بلوچستان صوبي ۾ بدامني پيدا ڪرڻ لاءِ ٻيهر سرگرم ڪيو ويو آهي.
پاڪستان لاءِ، جيڪو آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ جنگ ختم ڪرائڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، اها صورتحال هڪ وڏو چئلينج آهي. سوال اهو آهي ته ڇا اسلام آباد هن علائقي کي علائقائي تڪرار جو مرڪز بڻجڻ کان روڪي سگهندو؟ رياست کي بلوچستان جي لاتعلق ۽ مايوس آباديءَ جو اعتماد حاصل ڪرڻ لاءِ سنجيده ۽ وڏي پيماني تي ڪوششون ڪرڻيون پونديون. اهو تڏهن ئي ممڪن آهي، جڏهن بلوچستان جي ماڻهن جا جمهوري ۽ معاشي حق بحال ڪيا وڃن. جيڪي ماڻهو رياستي زيادتين خلاف آواز اٿارين ٿا، انهن خلاف ڪارروائي ڪرڻ ۽ خبرن جي رسائي روڪڻ سان مسئلو حل نه ٿيندو. صوبو ڄڻ بارود جي ڍير تي ويٺو آهي، پر اڃا تائين اهڙا واضح آثار نظر نٿا اچن ته رياست پنهنجي موجوده رخ ۾ تبديلي آڻڻ لاءِ تيار آهي.
پاڪستان جي آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ جنگ ختم ڪرائڻ لاءِ سفارتي ڪوششن بابت ڪو اختلاف ناهي. پر انهن ڪوششن کي ملڪ جي اندروني سياسي ۽ معاشي سنگين صورتحال کان ڌيان هٽائڻ جو سبب نه بڻجڻ گهرجي. پرڏيهي پاليسيءَ جي شروعات گهر کان ٿيندي آهي؛ ڪيترائي پرڏيهي دورا ڪامياب پرڏيهي پاليسيءَ جي علامت ناهن. هڪ سياسي طور مستحڪم ۽ معاشي طور مضبوط ملڪ ئي آزاد ۽ خودمختيار پرڏيهي پاليسي جو بنياد فراهم ڪري سگهي ٿو. عالمي سطح تي پاڪستان جي اعليٰ سفارتي سرگرميءَ جي تصوير، چاهي اها ڪيتري ئي مختصر ڇو نه هجي، ان وقت بي معنيٰ لڳي ٿي جڏهن ملڪ جي گاديءَ واري شهر کي ڪنٽينرن سان بند ڪيو وڃي ۽ ملڪ اندر سياسي ۽ امن امان جي صورتحال مسلسل خراب ٿيندي وڃي.
