اسلام آباد (عمران شفقت(پاڪستان جي سياست هن وقت انتهائي نازڪ ۽ غير يقيني حالتن مان گذري رهي آهي، جتي پردي پٺيان ٿيندڙ رابطن، امڪاني ٺاهه ۽ طاقت جي مرڪزن جي بدلجندڙ ترجيحن جون ڳالهيون زور وٺي رهيون آهن. انهيءَ پسمنظر ۾ جيل ۾ قيد تحريڪ انصاف جي باني عمران خان ۽ بااثر ڌرين وچ ۾ مبينا طور گهٽجندڙ وڇوٽين بابت ايندڙ ڄاڻ کي رڳو افواهه چئي رد ڪرڻ هاڻي ڏکيو ٿيندو پيو وڃي، ڇاڪاڻ ته اهي اڳڀرائيون وڏي سياسي نئين جوڙجڪ يا نئين سياسي بندوبست جو حصو لڳي رهيون آهن.
سياسي ماهرن جو چوڻ آهي ته هاڻوڪي سياسي جمود، معاشي دٻاءُ ۽ راڄ هلائڻ ۾ پيش ايندڙ ڏکيائين بااثر ڌرين کي ان نتيجي تي پهچايو آهي ته ملڪ ۾ هڪ سرگرم ۽ عوام ۾ مقبول سياسي سگهه کانسواءِ سرشتي کي هلائڻ ڏکيو ٿيندو پيو وڃي. انهيءَ ڪري تحريڪ انصاف کي ٻيهر سياسي وهڪري ۾ آڻڻ جي ضرورت محسوس ڪئي پئي وڃي. ساڳئي وقت ان سڄي عمل کي هڪ وڏي رٿابندي جي حصي طور به ڏٺو پيو وڃي، جنهن هيٺ آئيني ۽ سياسي جوڙجڪ ۾ ممڪن ڦيرڦارن تي ويچار هلي رهيو آهي.
انهيءَ پسمنظر ۾ پنجين آگسٽ جي علامتي اهميت به بحث هيٺ آهي. ڪجهه ڌريون ان کي عمران خان جي حڪومت واري دور ۾ ڀارت پاران والاريل ڪشمير جي خاص حيثيت ختم ڪرڻ واري واقعي سان ڳنڍين ٿيون ۽ اهو تاثر ڏين ٿيون ته انهيءَ ئي تاريخ تي عمران خان جي گرفتاري هڪ سياسي پيغام هئي. تنهن هوندي به ان دعويٰ جي ڪا سرڪاري يا پڪي ڳالهه سامهون نه آئي آهي، پر اهو بيانيو سياسي بحثن جو حصو بڻجي چڪو آهي.
وڌيڪ اهو به چيو پيو وڃي ته ڪجهه سياسي جائزن موجب بااثر ڌريون مستقبل ۾ آئيني سڌارن وسيلي وفاق ۽ صوبن وچ ۾ اختيارن جي ورهاست کي نئين سر ترتيب ڏيڻ چاهين ٿيون. انهن امڪاني قدمن ۾ آئين جي آرٽيڪل 239 ۾ تبديلي، نون انتظامي ايڪن جو قيام ۽ قومي ناڻي جي ورهاست بابت اين ايف سي ايوارڊ جهڙا معاملا به شامل ٿي سگهن ٿا. بهرحال، اهي سڀ ڳالهيون في الحال رڳو اندازن ۽ امڪانن تائين محدود آهن ۽ انهن بابت ڪا آخري اڳڀرائي سامهون نه آئي آهي.
ٻئي پاسي سياسي منظرنامي تي اهڙا چهرا به ٻيهر سرگرم ٿيندي نظر اچي رهيا آهن، جيڪي ماضيءَ ۾ مختلف دورن دوران طاقت جي مرڪزن جي ويجهو سمجهيا ويندا هئا. هاڻي اهي مختلف وسيلا ۽ فورم استعمال ڪندي ڳالهين ۽ ٺاهه جو ماحول پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن، جنهن کي ڪجهه ڌريون وڏي سياسي عمل جي شروعات قرار ڏئي رهيون آهن.
هوڏانهن روايتي سياسي ڌريون، خاص طور مسلم ليگ (ن) ۽ پاڪستان پيپلز پارٽي، پنهنجين اندرين ۽ ٻاهرين سياسي مجبورين سبب نهايت احتياط سان وکون کڻي رهيون آهن. هڪ پاسي کين هاڻوڪي نظام جي مضبوطي کي برقرار رکڻو آهي، ته ٻئي پاسي پنهنجي سياسي مستقبل ۽ عوامي پٺڀرائي کي به بچائڻو آهي.
گڏيل طور هيءَ صورتحال ان ڳالهه ڏانهن اشارو ڪري ٿي ته پاڪستان جي سياست هڪ ڀيرو ٻيهر انتهائي اهم موڙ تي بيٺي آهي، جتي فيصلا رڳو چونڊي سياست تائين محدود ناهن، پر رياستي جوڙجڪ، اختيارن جي ورهاست ۽ طاقت جي توازن سان پڻ ڳنڍيل آهن. ايندڙ ڏينهن ۾ اها ڳالهه چٽي ٿيندي ته هي امڪاني ٺاهه واقعي ڪنهن وسيع سياسي سگهاريت ۽ استحڪام جو بنياد بڻجي ٿو يا وري اڳين وانگر رڳو عارضي بندوبست ثابت ٿئي ٿو، جنهن ۾ عوامي خواهشن بدران طاقت جون گهرجون ئي مٿانهون هٿ رکن ٿيون.
