ڀارت ۾ مختلف مقابلي وارن امتحانن، خاص طور تي نيٽ (NEET)، يو جي سي نيٽ (UGC-NET) ۽ ٻين سرڪاري ڀرتين جي امتحانن ۾ پيپر ليڪ جي واقعن رڳو تعليمي نظام جي ساک کي ڌڪ نه رسايو، پر انهن لکين نوجوانن جي اميدن، خوابن ۽ مستقبل کي به سوالن جي گهيري ۾ آڻي ڇڏيو، جيڪي سالن جا سال محنت ڪري پنهنجي قسمت آزمائڻ لاءِ امتحانن ۾ ويهندا آهن. جڏهن محنت جي جاءِ تي سفارش، ڪرپشن ۽ پيپر ليڪ جهڙا عنصر غالب اچن ٿا ته پوءِ صرف امتحاني نظام نه پر سڄي رياستي ڍانچي تي عوام جو اعتماد به متزلزل ٿيڻ لڳي ٿو. اهڙي صورتحال ۾ ڀارت جي نوجوانن ۽ شاگردن طرفان ٿيندڙ احتجاج ۽ تحريڪ نه رڳو هڪ تعليمي مسئلي خلاف ردعمل هو، پر اها انصاف، شفافيت ۽ جوابدهي جي گهرج بڻجي سامهون آئي.
پيپر ليڪ جي واقعن کانپوءِ ڀارت جي مختلف شهرن ۾ شاگردن احتجاج ڪيو، عدالتن جا در کڙڪايا، سوشل ميڊيا تي منظم مهم هلائي ۽ حڪومت کان جواب طلب ڪيو. هي احتجاج ڪنهن هڪ سياسي جماعت جي سڏ تي نه، پر نوجوانن جي پنهنجي شعور، گڏيل احساس ۽ مستقبل بابت ڳڻتي جو نتيجو هو. نيٺ حڪومت ۽ لاڳاپيل ادارن تي دٻاءُ وڌيو، جاچون شروع ٿيون، ڪيترن ئي معاملن ۾ گرفتارين جو سلسلو هليو ۽ امتحاني نظام بابت نون سڌارن تي بحث شروع ٿيو. اهو سمورو عمل ٻڌائي ٿو ته جڏهن نوجوان پرامن، منظم ۽ دليلن سان پنهنجو آواز اٿارين ٿا ته حڪومتن لاءِ انهن کي نظرانداز ڪرڻ آسان نه رهندو آهي.
اڄ جي زي جنريشن، ماضي جي نسلن کان گهڻو مختلف آهي. هي نسل ڊجيٽل دنيا ۾ پليو ۽ وڏو ٿيو آهي. ان وٽ معلومات تائين تيز رسائي، سوشل ميڊيا ذريعي رابطن جا وسيع وسيلا ۽ عالمي واقعن کان سکڻ جا بيشمار موقعا موجود آهن. اهو ئي سبب آهي جو هي نسل رڳو ووٽر يا تماشائي نه، پر پاليسين تي اثرانداز ٿيڻ واري سماجي قوت طور سامهون اچي رهيو آهي.
ڏکڻ ايشيا جي سياسي منظرنامي تي نظر وجهجي ته نوجوانن جو وڌندڙ ڪردار هاڻي واضح حقيقت بڻجي چڪو آهي. ڀارت ۾ پيپر ليڪ خلاف تحريڪ هجي، بنگلاديش ۾ شاگردن جا احتجاج هجن، نيپال ۾ بدعنواني خلاف نوجوانن جون مهمون هجن يا پاڪستان ۾ تعليم، روزگار ۽ بنيادي حقن بابت نوجوانن جو وڌندڙ آواز، هر هنڌ هڪ ڳالهه مشترڪ نظر اچي ٿي ته نئين نسل خاموش رهڻ لاءِ تيار ناهي.
هن نسل جي سڀ کان وڏي طاقت ان جي رابطن جي صلاحيت آهي. اڳي احتجاج منظم ڪرڻ لاءِ مهينن جا مهينا لڳندا هئا، جڏهن ته اڄ هڪ سوشل ميڊيا مهم چند ڪلاڪن ۾ لکين ماڻهن تائين پهچي سگهي ٿي. نوجوان معلومات کي رڳو حاصل نٿا ڪن، پر ان جي ڇنڊڇاڻ، تجزئي ۽ بحث ۾ به سرگرم حصو وٺن ٿا. ان ڪري حڪومتن لاءِ رڳو سرڪاري بيان جاري ڪرڻ ڪافي نٿو رهي، بلڪه هر فيصلي بابت عوامي سوالن جا جواب به ڏيڻا پون ٿا. البت، اها به حقيقت آهي ته سوشل ميڊيا جي طاقت سان گڏ غلط معلومات، افواهن ۽ جذباتي مهمن جا خطرا به موجود آهن. جيڪڏهن نوجوان رڳو غير تصديق ٿيل معلومات تي ڀاڙيندا ته سندن جائز تحريڪون به تڪرارن جو شڪار ٿي سگهن ٿيون. ان ڪري نوجوانن جي سياسي شعور سان گڏ تنقيدي سوچ، قانون جي احترام ۽ حقيقتن جي تصديق واري لاڙي کي به هٿي ڏيڻ جي ضرورت آهي.
ڀارت جي پيپر ليڪ واري معاملي مان هڪ اهم سبق اهو به ملي ٿو ته تعليمي نظام جي شفافيت رڳو تعليمي مسئلو ناهي، پر قومي ترقي، سماجي انصاف ۽ رياستي اعتماد جو بنيادي سوال آهي. جيڪڏهن هڪ نوجوان سالن جي محنت کانپوءِ به يقين نه رکي سگهي ته امتحان ايمانداري سان ٿيندو ته پوءِ مايوسي، بي اعتمادي ۽ سماجي بيچيني وڌندي. اهڙي صورتحال ڪنهن به ملڪ جي انساني سرمائي کي نقصان پهچائي سگهي ٿي.
پاڪستان سميت ڏکڻ ايشيا جي ٻين ملڪن لاءِ به هي هڪ اهم پيغام آهي. هتي به لکين نوجوان مقابلي وارن امتحانن، روزگار، تعليم، مهانگائي ۽ شفاف حڪمراني بابت ڳڻتي جو شڪار آهن. انهن جي جائز سوالن کي نظرانداز ڪرڻ بدران ٻڌڻ، سمجهڻ ۽ عملي قدم کڻڻ وقت جي اهم ضرورت آهي. نوجوانن جي مايوسي ڪنهن به سماج لاءِ فائديمند نه هوندي، جڏهن ته سندن توانائي کي مثبت رخ ڏيڻ قومي ترقي لاءِ وڏو سرمايو ثابت ٿي سگهي ٿو.
آخرڪار، ڀارت ۾ پيپر ليڪ خلاف شاگردن جي ڪامياب تحريڪ رڳو هڪ ملڪ جو واقعو نه، پر سڄي ڏکڻ ايشيا لاءِ هڪ اهم اشارو آهي ته نئون دور نوجوانن جي سياسي بيداري، شهري شعور ۽ ڊجيٽل تنظيم سازي جو دور آهي. حڪومتن کي نوجوانن کي خطري طور نه، پر قومي ترقي جي ڀائيوار طور ڏسڻ گهرجي. ساڳئي وقت نوجوانن تي به ذميواري عائد ٿئي ٿي ته هو پنهنجي طاقت کي قانون، دليل، برداشت ۽ جمهوري قدرن جي دائري ۾ استعمال ڪن. جيڪڏهن حڪومتون نوجوانن جي آواز کي عزت ڏينديون، تعليم ۽ ميرٽ کي تحفظ فراهم ڪنديون ۽ شفافيت کي يقيني بڻائينديون ته ڏکڻ ايشيا جو مستقبل وڌيڪ مستحڪم، جمهوري ۽ ترقي يافته ٿي سگهي ٿو. پر جيڪڏهن انهن جي جائز مطالبن کي مسلسل نظرانداز ڪيو ويو ته بي اعتمادي وڌندي، جيڪا ڪنهن به سماج لاءِ سٺي علامت نه هوندي. زي جنريشن جو اڀار دراصل هڪ نئين سياسي حقيقت آهي جنهن کي مثبت قومي تعمير لاءِ استعمال ڪيو وڃي.
