بلوچستان ۾ جتي دهشتگردن خلاف پوري قوت سان ڪارروائي ڪئي پئي وڃي، اتي هاڻي ان ڳالهه جي به ضرورت آهي ته بلوچستان جي زخمن تي ان کان وڌيڪ دردِ دل سان مرهم رکيو وڃي۔ بلوچستان جو معاملو بليڪ اينڊ وائيٽ ناهي۔ ان ۾ ڪيترائي رنگ ۽ گهڻا شيڊز شامل آهن۔ جيستائين دهشتگردي جو تعلق آهي، ان سان نبرڻ بيشڪ فوج ۽ سيڪيورٽي ادارن جو ڪم آهي۔ پر دهشتگردي کان سواءِ به ڪيترائي مسئلا آهن سياسي به، سماجي به۔ انهن سڀني مسئلن کي سمجهڻ، انهن تي ڳالهائڻ ۽ انهن جو حل ڪڍڻ انتهائي ضروري آهي۔
دهشتگردي سان مقابلو ڪرڻ سيڪيورٽي ادارن جي ذميواري آهي، پر سماج جي مسيحائي ڪرڻ ۽ ان جي تڪليفن تي مرهم رکڻ سياستدانن جو ڪم آهي۔ سوال اهو آهي ته اهلِ سياست ڪٿي آهن؟ پارليامينٽ ڪٿي آهي؟ سياستدان خلا ۾ نٿو رهي سگهي۔ ان جو پنهنجو تڪ هوندو آهي۔ جيڪڏهن هو پنهنجي چونڊ تڪ کان لاتعلق ٿيندو ته هو غير متعلق بڻجي ويندو ۽ سندس سياست دم ٽوڙي ويندي۔ ماڻهن جا مسئلا سمجهڻ گهرجن، کين عزت ۽ جاءِ ڏيڻ گهرجي۔ سندن تڪن جا ماڻهو ضرور پڇندا هوندا ته توهان کي جيڪو پارليامينٽ ۾ موڪليو ويو، اوهان ڇا ڪيو؟ ڇا ڪڏهن ڪنهن سنجيدگي سان اهو سوال اٿاريو آهي ته پارليامينٽ ۾ بلوچستان کي شراڪتِ اقتدار جو احساس ڇو نه ڏنو ويو؟ وفاق جو پنهنجو مزاج هوندو آهي۔ جيڪڏهن وفاق جي ڪنهن متاثر ٿيل صوبي ۾ پارلياماني سياست سان جڙيل ماڻهو ڪمزور ۽ غير مؤثر هجن، ته فطري نتيجو اهو ٿيندو ته مرڪز گريز قوتون ۽ عليحدگي پسند مضبوط ٿيندا۔ عليحدگي پسندن سان مقابلو ڪرڻ لاءِ هڪ گهڻ رخي منصوبي جي ضرورت آهي۔ جيئن بلوچستان ۾ دهشتگردي سان مقابلي لاءِ فوج ضروري آهي، تيئن اتي جي سياسي ۽ سماجي مسئلن لاءِ سياستدانن ۽ اهلِ فڪر جي ضرورت آهي۔ هر محاذ اهم آهي ۽ هر اهم محاذ جون ضرورتون جدا آهن ۽ انهن لاءِ درڪار ماڻهن جي نوعيت به جدا آهي۔
ياد رکڻ گهرجي ته بلوچستان ۾ جنهن به محاذ تي، جيترو به خال موجود هوندو، دشمن ان مان فائدو کڻندو۔ بلوچستان جو محور هاڻي سردار نه رهيو آهي؛ اها قوت آهستي آهستي تحليل ٿي رهي آهي۔ قوت جو مرڪز بدلجي رهيو آهي ۽ اهو بدلجڻ گهرجي به۔ هاڻي بلوچستان جو نوجوان اهميت اختيار ڪري رهيو آهي۔ اتي جو سياسي ۽ سماجي بياني هاڻي نوجوان ۽ شاگرد ٺاهي رهيا آهن۔ پارليامينٽ لاءِ سوچڻ جو سوال اهو آهي ته بلوچستان جي نوجوان کي مصروفِ عمل رکڻ لاءِ وٽس ڪهڙو لائحه عمل آهي؟ لائحه عمل ته پوءِ جي ڳالهه آهي، ان کان اڳ اهو سوال آهي ته ڇا پارليامينٽ ڪڏهن ان موضوع تي سنجيده بحث به ڪيو آهي؟ عليحدگي پسندن جي طاقت ڇا آهي؟ ان جو سادو جواب اهو آهي ته بلوچستان ۾ جيڪي به فالٽ لائنون آهن، اهي ئي انهن جي طاقت آهن۔ ناراض نوجوان، پارلياماني سياست سان جڙيل ماڻهن جي بي توقيري، مايوسي ۽ استعيفا، غربت، بيروزگاري اهي سڀ عنصر اسان جون فالٽ لائنون آهن۔ جيڪڏهن اسان انهن فالٽ لائنن کي نه ڀرينداسين ته دشمن فائدو کڻندو۔
سوال وري اهو ئي آهي، ڇا پارليامينٽ انهن فالٽ لائنن کي سمجهيو آهي، انهن تي بحث ڪيو آهي، انهن کي ڀرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي؟ بلوچستان جي سماجي معاملن ۾ اتي جي اهلِ فڪر ۽ دانش سان مڪالمو ضروري آهي۔ مختلف الخيال ماڻهو گڏ ويهن ته هڪ ٻئي کي سمجهڻ جو موقعو ملي ٿو۔ جڏهن اهو مرحلو طئي ٿئي ٿو ته مسئلن جو حل به نڪري اچي ٿو۔ پر ان سلسلي ۾ پارليامينٽ جو ڪو نمايان ڪردار نظر نٿو اچي۔ اهي معاملا ڪڏهن سنجيدگي سان زيرِ بحث ئي نه آيا۔ سياسي جماعتن جو هڪ حسن اهو هوندو آهي ته هو پنهنجي مقبوليت جي زور تي وفاق جي اکائين کي گڏ رکندا آهن۔ پر بلوچستان ۾ عملي طور تي ٽيئي وڏيون جماعتون غير فعال آهن۔ مسلم ليگ (ن) غير فعال آهي، پي ٽي آءِ غير فعال آهي، ۽ پيپلز پارٽي کي جيڪڏهن مڪمل غير فعال نه به چئون ڇو ته ان جي حڪومت آهي، تڏهن به اها نيم فعال کان اڳتي نظر نٿي اچي۔ سڀ لاتعلق آهن۔ ائين لڳي ٿو ڄڻ بلوچستان انهن جو مسئلو ئي نه هجي۔
جيڪڏهن پارليامينٽ ٻرندڙ قومي مسئلن ۾ رهنمائي نه ڪري سگهي ۽ عملي طور لاتعلق ويٺي رهي، ته پوءِ ان جي افاديت تي سوال اٿندا۔ پارليامينٽ کي پنهنجي هن لاتعلقي جا سبب به پاڻ ڳولڻا پوندا۔ اها نااهلي آهي يا بي وسي هر صورت ۾ ان جو حل پارليامينٽ کي ئي تجويز ڪرڻو پوندو۔ بلوچستان جي مسئلن جي گهڻ رخي حل لاءِ پارليامينٽ کان هڪ واضح بياني اچڻ گهرجي۔ جيڪڏهن اهو نه ٿو اچي ته پارليامينٽ غفلت جي مرتڪب ٿي رهي آهي۔ عذرن جي فهرست ڪيتري به ڊگهي هجي، اها پارليامينٽ جو دفاع نٿي ڪري سگهي۔ پارليامينٽ کي جاڳڻو پوندو۔ غير فعال پارليامينٽ بار بڻجي ويندي آهي۔
جڏهن نواز شريف وطن واپس آيو هو ته ڪيترن ماڻهن کي اميد هئي ته هو هڪ اسٽيٽس مين طور ڪردار ادا ڪندو۔ بلوچستان جي حوالي سان هو اهم ڪردار ادا ڪري سگهيو پئي، پر هو اهڙي طرح لاتعلق رهيو جو هاڻي سندن کوٽ به محسوس نٿي ٿئي۔ اهم قومي معاملن کان قومي سياستدانن جي لاتعلقي سٺو عمل ناهي۔ قومي سياسي قيادت جي ذميواري آهي ته هو بلوچستان جي نوجوان تائين پهچي۔ سندس گلا شڪايتون ٻڌي، سندس مسئلا حل ڪري ۽ سندن لاءِ معاشي موقعا پيدا ڪري۔ جيستائين نوجوانن جي سامهون ڪو مضبوط ۽ واضح متبادل منصوبو پيش نه ڪيو ويندو، تيستائين اهي فالٽ لائنون موجود رهنديون ۽ جيستائين اهي فالٽ لائنون نه ڀرجنديون، تيستائين دهشتگردن جي ڀرتي جون لائينون بند نه ٿينديون۔ سماج جي ناراضگي ئي اهو ماحول پيدا ڪري ٿي جنهن ۾ دهشتگردن کي افرادي قوت ملي ٿي۔ جيڪڏهن اهو رستو بند ڪرڻو آهي ته بلوچستان جي نوجوان تائين پهچڻو پوندو۔ ان کي پنهنجي ڳالهه ٻڌائڻي پوندي ۽ سندن ڳالهه ٻڌڻي پوندي۔ بلوچستان جي ڏکن تي مرهم رکڻو پوندو۔
