ڪانگو وائرس، يا Crimean-Congo Haemorrhagic Fever (CCHF)، هڪ وائرل انفيڪشن آهي جيڪو ڍورن، رڍن، ٻڪرين، ڳئون، ٻڪرين ۽ اُٺن جي چمڙيءَ سان چنبڙيل چچڙ جنهن جي چڪ سان اهو وائرس جانورن ۽ انساني جسم ۾ داخل ٿئي ٿو ۽ تيز بخار جي شڪل ۾ ظاهر ٿئي ٿو. وائرس هڪ متاثر ٿيل شخص جي جسم جي fluids يا رطوبت سان رابطي ذريعي پڻ هڪ شخص کان ٻئي تائين منتقل ٿي سگهي ٿو.
هي وائرس پهريون ڀيرو 1944ع ۾ ڪريميا ۽ پوءِ 1956ع ۾ ڪانگو ۾ دريافت ٿيو. پاڪستان ۾ ان جو پهريون ڪيس 1980ع ۾ جنرل اسپتال راولپنڊي ۾ هڪ ڊاڪٽر جي موت جي صورت ۾ سامهون آيو ھو. هي وائرس آفريڪا، بلڪان، وچ اوڀر ۽ ايشيا ۾ پکڙجي چڪو آهي.
ڪانگو وائرس جون علامات جهڙوڪ تيز بخار، سر درد، الٽي، دست، جسم ۾ درد يا ڳچيء ۾ سخت درد پيدا ڪري سگھي ٿو. ڪجهه حالتن ۾، وائرس نڪ، وات ۽ جسم جي ٻين حصن مان رت جو سبب پڻ بڻجي سگهي ٿو. وائرس 10-40 سيڪڙو ماڻهن کي جيڪي متاثر ٿين ٿا ماري سگهي ٿو. ماڻهن ۾ CCHF جي علاج جو بنيادي طريقو عام General Care ۽ علامتن جي مدد ڪرڻ آهي. ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن موجب ڪانگو وائرس کي روڪڻ لاءِ ڪا به ويڪسين موجود ناهي. تنھن ھوندي به Ribavirin، هڪ دوا جيڪا وائرس سان وڙهندي آهي، CCHF انفيڪشن جي علاج لاءِ مددگار ثابت ٿي آهي. اهو وات يا رگ ذريعي ڏئي سگهجي ٿي.
ڪانگو وائرس کان بچڻ لاءِ، ماڻهن کي Tick کان پاسو ڪرڻ گهرجي، غير ضروري جانورن کان پاسو ڪيو، ماسڪ جو استمال ۽ insecticides استعمال ڪريو. ماڻهو جيڪي جانورن سان گڏ ڪم ڪن ٿا يا انهن علائقن ۾ جتي وائرس عام آهي محتاط رهڻ گهرجي. صحت جي سارسنڀال ڪندڙ ڪارڪنن کي ذاتي حفاظتي سامان پائڻ گهرجي جڏهن اهي انهن مريضن جو خيال رکن ٿا جن کي ڪانگو وائرس ٿي سگهي ٿو. عوام کي وائرس بابت ڄاڻڻ گهرجي ۽ اهو ڪيئن پکڙجي ٿو، ۽ ٽڪن جي تعداد کي گهٽائڻ لاءِ قدم کڻڻ گهرجي.
لائيو اسٽاڪ کاتي کي گهرجي ته نئين قسم جي ڪانگو وائرس کي پکڙجڻ کان روڪڻ لاءِ فوري قدم کڻي. هن وائرس بابت عوام کي ٻڌايو، خاص طور تي جيڪي جانور خريد ۽ وڪرو ڪن ٿا، ۽ انهن کي احتياط ڪرڻ گھرجي. جانورن جي چراگاهن، ڊيري فارمن ۽ اسپتالن ۾ جانورن کي جراثيم ڪش اسپري ڪيو وڃي، ۽ اسپتالن ۾ جراثيم ڪش دوائن، اسپري ۽ صفائي سٿرائي جو چڱيءَ طرح خيال رکيو وڃي. لائيو اسٽاڪ کاتي کي گهرجي ته ايمرجنسي جو اعلان ڪري پنهنجي ٽيمن کي اسپري ڪرڻ ۽ جانورن جي حفاظت بابت آگاهي ڏين.
ڪوئيٽا ۾ ڪانگو وائرس جي پکڙجڻ ڳڻتي جوڳي آهي ۽ حڪومت ۽ صحت جي اختيارين کان فوري توجهه جي ضرورت آهي. بلوچستان حڪومت صوبائي طبي مرڪزن ۾ ريڊ الرٽ جاري ڪري ڇڏيو آهي ۽ سنڌ جي صحت کاتي به وائرس جي پکيڙ کي روڪڻ لاءِ ايڊوائزري جاري ڪري ڇڏي آهي جيڪو قابل تحسين قدم آھي. تنهن هوندي به، اهي تدبيرون وڏي تعداد ۾ وبا تي ضابطو آڻڻ ۽ عوام جي حفاظت لاءِ ڪافي نه آهن. حڪومت کي صحت جي سارسنڀال ڪندڙ پيرا ميڊيڪل اسٽاف ۽ مريضن لاءِ مناسب ٽيسٽنگ ڪٽس، آسوليشن وارڊ ، حفاظتي سامان ۽ اينٽي وائرل دوائن جي دستيابي کي به يقيني بڻائڻ گهرجي. حڪومت کي گهرجي ته عوام کي ڪانگو وائرس جي سببن، علامتن ۽ ان کان بچاءُ بابت آگاهي ڏيڻ لاءِ عوامي آگاهي مهم شروع ڪري. عوام کي صلاح ڏني وڃي ته هو جانورن سان رابطي کان پاسو ڪن، خاص طور تي ذبح ڪرڻ دوران، ۽ جيڪڏهن انهن ۾ انفيڪشن جون نشانيون پيدا ٿين ته طبي مدد طلب ڪن.
حڪومت کي ڪانگو وائرس جي ويڪسين يا وڌيڪ علاج ڳولڻ لاءِ تحقيق ۽ ترقي ۾ پڻ سيڙپڪاري ڪرڻ گهرجي. حڪومت کي صحت جي شعبي کي نظرانداز نه ڪرڻ گهرجي ۽ ملڪ ۾ صحت جي بنيادي ڍانچي ۽ خدمتن کي بهتر بڻائڻ لاءِ ڪافي فنڊ ۽ وسيلا مختص ڪرڻ گهرجن. عوام کي وائرس ۽ ان جي منتقلي بابت آگاهي ڏني وڃي ۽ ٽڪ جي آبادي کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ قدم کنيا وڃن.
لائيو اسٽاڪ کاتي کي گهرجي ته نئين قسم جي ڪانگو وائرس کي پکڙجڻ کان روڪڻ لاءِ فوري قدم کڻي. هن وائرس بابت عوام کي ٻڌايو، خاص طور تي جيڪي جانور خريد ۽ وڪرو ڪن ٿا، ۽ انهن کي احتياط ڪرڻ گھرجي. جانورن جي چراگاهن، ڊيري فارمن ۽ اسپتالن ۾ جانورن کي جراثيم ڪش اسپري ڪيو وڃي، ۽ اسپتالن ۾ جراثيم ڪش دوائن، اسپري ۽ صفائي سٿرائي جو چڱيءَ طرح خيال رکيو وڃي.
