سنڌ ۾ ايم ڊي ڪيٽ 2026ع جي نتيجن کان پوءِ هڪ اهڙي بحث کي جنم ڏنو ويو آهي، جنهن ۾ امتحاني نتيجن کان وڌيڪ شاگردن جي علائقائي سڃاڻپ کي موضوع بڻايو پيو وڃي. ڪراچي ڊويزن جو ڪو به اميدوار مٿين ويهن پوزيشنن ۾ شامل نه ٿيڻ کان پوءِ ڪجهه سياسي ڌرين ۽ حلقن طرفان سوال اٿاريا ويا آهن، پر ڇا ڪنهن امتحان جو نتيجو صرف ان ڪري شڪي قرار ڏئي سگهجي ٿو ته ڪنهن مخصوص شهر جا شاگرد مٿين پوزيشنن تي نه اچي سگهيا؟ ڇا ميرٽ جو معيار شهر، ٻولي ۽ علائقي سان طئي ٿيڻ گهرجي؟ ۽ ڇا سنڌ جي ٻهراڙين، پٺتي پيل ضلعن ۽ غريب خاندانن مان نڪرندڙ شاگردن جي ڪاميابي کي شڪ جي نگاهه سان ڏسڻ انصاف آهي.
ايم ڊي ڪيٽ 2026ع جو امتحان 20 سيپٽمبر تي ٿيو ۽ سکر آءِ بي اي جي سکر آءِ بي اي ٽيسٽنگ سروسز پاران ان جو نتيجو 27 سيپٽمبر تي جاري ڪيو ويو. سکر آءِ بي اي جي سرڪاري اعلانن ۾ امتحان، answer keys ۽ فائنل نتيجن بابت الڳ الڳ اطلاع جاري ڪيا ويا آهن. نتيجن موجب 33,336 اميدوارن امتحان ڏنو، جن مان وڏي انگ ۾ شاگردياڻيون ڪامياب ٿيون. رپورٽ ٿيل انگن اکرن موجب مٿين ويهن اميدوارن ۾ ڪراچي کان سواءِ سنڌ جي مختلف ضلعن جا شاگرد شامل ٿيا، جڏهن ته پهرين پوزيشن شڪارپور جي شاگردياڻي حاصل ڪئي، جنهن 180 مان 179 نمبر کنيا.
هي نتيجو حقيقت ۾ سنڌ جي تعليمي منظرنامي جو هڪ اهم رخ سامهون آڻي ٿو. جيڪڏهن شڪارپور جي هڪ شاگردياڻي 180 مان 179 نمبر حاصل ڪري ٿي ته ان ڪاميابي تي خوش ٿيڻ گهرجي، سوال نه اٿارڻ گهرجن. جيڪڏهن ٿرپارڪر جا شاگرد مٿين پوزيشنن تي اچن ٿا ته ان کي سنڌ جي پٺتي پيل علائقن جي نوجوانن جي صلاحيت طور ڏسڻ گهرجي. جيڪڏهن لاڙڪاڻو، قمبر شهدادڪوٽ، بدين، نوشهروفيروز، ميرپورخاص، شهيد بينظيرآباد، سکر، حيدرآباد، دادو ۽ خيرپور جا شاگرد نمايان نمبر کڻن ٿا ته اهو ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته قابليت رڳو وڏن شهرن جي ميراث ناهي.
سنڌ جي ٻهراڙين ۾ هزارين اهڙا خاندان آهن، جيڪي پنهنجي ٻارن کي وڏن شهرن جي مهانگن اسڪولن، ڪاليجن، اڪيڊمين ۽ ٽيوشن سينٽرن جون سهولتون فراهم نٿا ڪري سگهن. ڪيترن ئي علائقن ۾ اڃا تائين تعليمي سهولتون محدود آهن، پر ان باوجود اتي جا شاگرد پنهنجي محنت، والدين جي قربانين ۽ استادن جي مدد سان اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. اهڙن شاگردن جي ڪاميابي کي شڪ جي نگاهه سان ڏسڻ دراصل انهن غريب خاندانن جي محنت کي گهٽ سمجهڻ برابر آهي.
اسان کي اهو اصول تسليم ڪرڻو پوندو ته ميرٽ جو ڪو شهر ناهي، ميرٽ جي ڪا ٻولي ناهي ۽ ميرٽ جو ڪو ضلعو ناهي. ميرٽ صرف قابليت، محنت ۽ امتحان ۾ حاصل ڪيل نمبرن جو نالو آهي.
جيڪڏهن ڪراچي جو شاگرد پهرين پوزيشن حاصل ڪري ته اسان کي ان تي فخر ٿيڻ گهرجي، جيڪڏهن شڪارپور جو شاگرد پهرين پوزيشن حاصل ڪري ته ان تي به ساڳيو فخر ٿيڻ گهرجي. جيڪڏهن ٿرپارڪر جي شاگردياڻي وڏي ڪاميابي حاصل ڪري ٿي ته ان جي ڪاميابي کي ان ڪري گهٽ نٿو ڪري سگهجي ته سندس تعلق ڪنهن پٺتي پيل علائقي سان آهي. سنڌ جي هر ڌرتيءَ جو ٻار سنڌ جو ٻار آهي ۽ ان جي ڪاميابي سڄي سنڌ جي ڪاميابي آهي.
انهيءَ پسمنظر ۾ سکر آءِ بي اي جي ڪردار کي به نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. سکر آءِ بي اي ٽيسٽنگ سروسز گذريل ڪجهه سالن دوران مختلف سرڪاري ادارن جي ڀرتين ۽ امتحانن لاءِ ٽيسٽنگ جو ڪم ڪندي رهي آهي ۽ ان جي سرڪاري STS پورٽل تي امتحانن جا نتيجا، answer keys ۽ مختلف ٽيسٽن بابت اطلاع باقاعدي جاري ٿيندا رهيا آهن.
ايم ڊي ڪيٽ جهڙي حساس امتحان جي ذميواري ڪنهن اداري کي ڏيڻ جو بنيادي مقصد ئي اهو هوندو آهي ته امتحاني عمل کي هڪ منظم، معياري ۽ غيرجانبدار نظام تحت هلايو وڃي. تنهنڪري ڪنهن به امتحان جو نتيجو صرف ان بنياد تي رد ڪرڻ جو مطالبو ڪرڻ ته مٿين پوزيشنن تي اسان جي شهر جا شاگرد ڇو نه آيا، امتحاني نظام جي بدران علائقائي نمائندگي کي معيار بڻائڻ جي برابر ٿيندو.
اهو ضرور چيو وڃي ته جيڪڏهن ڪنهن شاگرد يا والدين کي امتحاني عمل بابت حقيقي ۽ مخصوص شڪايت آهي ته ان جي جاچ ٿيڻ گهرجي. ڪنهن به امتحاني اداري کي شفافيت کان مٿانهون نه سمجهڻ گهرجي. پر شفافيت جي گهرج ۽ نتيجن کي بنا ثبوت شڪي قرار ڏيڻ ۾ فرق آهي. اعتراض ثبوت سان ٿيڻ گهرجي، ۽ نتيجو انگن اکرن، رڪارڊ ۽ امتحاني عمل جي بنياد تي پرکڻ گهرجي.
ايم ڊي ڪيٽ 2026ع جو نتيجو جيڪڏهن ڪنهن ڳالهه ڏانهن ڌيان ڇڪائي ٿو ته اها سنڌ جي پٺتي پيل علائقن جي شاگردن ۾ موجود زبردست تعليمي صلاحيت آهي. هاڻي حڪومت ۽ تعليمي ادارن کي گهرجي ته انهن علائقن ۾ وڌيڪ اسڪول، بهتر استاد، سائنس ليبارٽريون، لائبريريون، ڊجيٽل سهولتون، اسڪالرشپس ۽ ميرٽ تي ٻڌل موقعا فراهم ڪن. جيڪڏهن ٻهراڙيءَ جو هڪ شاگرد محدود وسيلن باوجود وڏن شهرن جي شاگردن سان مقابلو ڪري سگهي ٿو ته مناسب سهولتون ملڻ بعد هو ڪيترو اڳتي وڌي سگهي ٿو، ان جو اندازو لڳائڻ ڏکيو ناهي.
ساڳئي وقت ڪراچي جي شاگردن جي مسئلن کي به نظرانداز ڪرڻ نه گهرجي. جيڪڏهن ڪراچي ۾ امتحاني مرڪزن، انتظامن يا ڪنهن ٻئي معاملي بابت مخصوص شڪايتون آهن ته انهن کي به قانون ۽ ضابطي موجب حل ڪرڻ گهرجي. پر ڪراچي جي شاگردن جي حقن جي ڳالهه ڪرڻ ۽ ٻهراڙيءَ جي شاگردن جي ڪاميابي کي شڪي بڻائڻ ٻه مختلف شيون آهن. هڪ جو دفاع ڪندي ٻئي سان ناانصافي نه ٿيڻ گهرجي.
سياسي جماعتن کي به تعليمي معاملن ۾ وڌيڪ ذميواري جو مظاهرو ڪرڻ گهرجي. شاگردن جي مستقبل سان لاڳاپيل مسئلن کي سياسي، لساني يا علائقائي تڪرار جو رنگ ڏيڻ سان ڪنهن کي فائدو نه ٿيندو.
ايم ڊي ڪيٽ 2026ع جي نتيجن بابت جيڪڏهن ڪا مخصوص شڪايت آهي ته ان جو جواب دستاويزن، رڪارڊ ۽ جاچ ذريعي اچڻ گهرجي، پر نتيجن کي لسانيت يا علائقائيت جي بنياد تي شڪي بڻائڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي. ميرٽ کي مضبوط ڪرڻ لاءِ سڀ کان پهرين اسان کي ميرٽ جي نتيجي کي قبول ڪرڻ جو حوصلو پيدا ڪرڻو پوندو.
تنهنڪري ايم ڊي ڪيٽ 2026ع جي نتيجن کي تعصب ۽ لسانيت جي عينڪ سان ڏسڻ بدران ميرٽ، محنت ۽ قابليت جي معيار سان ڏسڻ گهرجي. جيڪڏهن ٻهراڙين جي ڌرتيءَ مان نڪتل شاگرد ۽ شاگردياڻيون اڳتي اچن ٿا ته انهن لاءِ شڪ نه، حوصلا افزائي جا دروازا کولڻ گهرجن. ڇاڪاڻ ته هڪ مضبوط سنڌ اها ئي هوندي، جتي قابليت کي شهر نه، ميرٽ فيصلو ڪري.
