موهن جو دڙو ايڪسپريس جي بحالي يقيني طور هڪ مثبت قدم آهي، ڇاڪاڻ ته ان سان لاڳاپيل علائقن جي مسافرن کي ڪنهن حد تائين سفري سهولت ميسر ٿيندي. پر ايم ايل 2 تي ريلوي سروس جي موجوده صورتحال کي ڏسندي صرف هڪ ريل گاڏي جي بحالي کي ڪافي نه ٿو سمجهي سگهجي. هن لائين تي ماضي ۾ هلندڙ ٻين مسافر گاڏين جي بندش سبب ڪيترائي شهر ۽ ڳوٺ ريلوي جي باقاعده سفري نيٽ ورڪ کان عملي طور پري ٿي ويا آهن. تنهن ڪري اصل ضرورت اها آهي ته موهن جو دڙو ايڪسپريس سان گڏ خوشحال خان خٽڪ ايڪسپريس ۽ ايم ايل 2 تي هلندڙ ٻيون سموريون مسافر گاڏيون به مرحليوار بحال ڪيون وڃن. ايم ايل 2 سنڌ جي هڪ اهم ريلوي لائين آهي، جيڪا ڪيترن ئي شهرن ۽ آبادين کي هڪ ٻئي سان ڳنڍي ٿي. هن روٽ تي ريل گاڏين جي اچ وڃ جو سڌو فائدو شاگردن، سرڪاري ۽ خانگي ملازمن، واپارين، مزدورن، هارين، مريضن ۽ انهن جي وارثن کي پهچندو آهي. اهڙا هزارين ماڻهو آهن، جيڪي مهانگين خانگي گاڏين يا بس سروس جي ڀيٽ ۾ ريلوي جي سستي سفر تي ڀاڙين ٿا. ريل گاڏيون گهٽجڻ يا بند ٿيڻ سان انهن مسافرن وٽ محدود متبادل بچن ٿا، جن مان ڪيترن لاءِ روزاني يا هفتيوار بنياد تي مهانگو سفري خرچ برداشت ڪرڻ ممڪن ناهي. خاص طور تي غريب ۽ وچولي طبقي لاءِ ريل جو سفر اهميت رکي ٿو. جيڪڏهن ڪنهن مزدور کي روزگار لاءِ ٻئي شهر وڃڻو هجي، ڪنهن شاگرد کي تعليم لاءِ سفر ڪرڻو هجي، ڪنهن مريض کي علاج لاءِ وڏي شهر پهچڻو هجي يا ڪنهن ننڍي واپاري کي پنهنجي ڪاروباري ضرورتن لاءِ شهرن وچ ۾ اچ وڃ ڪرڻي هجي ته ريل گاڏي جو ڪرايو سندس لاءِ وڏو سهارو بڻجي سگهي ٿو. جڏهن ريل گاڏي بند ٿئي ٿي ته مسافر کي وڌيڪ ڪرايي واري ٽرانسپورٽ ڏانهن وڃڻو پوي ٿو. ان جو نتيجو رڳو سفري پريشاني نه، پر گهر جي مجموعي بجيٽ تي اضافي بار جي صورت ۾ نڪري ٿو.
ايم ايل 2 تي ريل گاڏين جي گهٽتائي جو هڪ ٻيو وڏو اثر اهو آهي ته روڊن تي مسافرن جو دٻاءُ وڌي ٿو. جڏهن وڏي تعداد ۾ ماڻهو ريل بدران بس، ڪوچ، وين يا ٻين روڊ ٽرانسپورٽ ذريعي سفر ڪن ٿا ته روڊن تي رش وڌڻ سان گڏ سفري خرچ ۽ حادثن جا خطرا به وڌن ٿا. ريلوي جو مضبوط مسافر نظام روڊن تي دٻاءُ گهٽائڻ ۾ مددگار ٿي سگهي ٿو. ان ڪري ريلوي سروس جي بحالي کي رڳو هڪ اداري جي انتظامي فيصلي طور نه، پر مجموعي ٽرانسپورٽ پاليسي جي حصي طور ڏسڻ گهرجي. هتي پاڪستان ريلوي جي مالي مفاد جو پاسو به نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. عام طور تي ڪنهن به ريل گاڏي جي بحالي بابت سوال اهو پيدا ٿئي ٿو ته ان مان ريلوي کي آمدني ڪيتري حاصل ٿيندي ۽ خرچن جي مقابلي ۾ اها سروس ڪيتري فائديمند ثابت ٿيندي. ان سلسلي ۾ ريلوي انتظاميا کي رڳو فوري خرچ ڏسڻ بدران ڊگهي مدي واري معاشي فائدي جو جائزو وٺڻ گهرجي. جيڪڏهن مناسب شيڊول، مسافرن جي ضرورتن مطابق اسٽاپ، بهتر ٽڪيٽنگ، وقت جي پابندي ۽ مناسب رٿابندي سان ريل گاڏيون هلائجن ته مسافرن جو تعداد وڌي سگهي ٿو، جنهن سان آمدني ۾ اضافو ٿيڻ جا امڪان پيدا ٿين ٿا. ريلوي جي مالي فائدي لاءِ سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي ته مسافرن جو اعتماد بحال ڪيو وڃي. جڏهن ماڻهن کي خبر هوندي ته فلاڻي وقت تي ريل گاڏي باقاعدگي سان هلندي، مقرر اسٽيشن تي بيهندي ۽ کين مناسب ڪرايي ۾ منزل تائين پهچائيندي ته هو ٻيهر ريل کي ترجيح ڏيندا. ان جي ابتڙ جيڪڏهن ريل گاڏي اوچتو بند ٿي وڃي، شيڊول غير يقيني هجي يا گاڏي دير سان پهچي ته مسافر متبادل ٽرانسپورٽ اختيار ڪرڻ تي مجبور ٿيندا. تنهن ڪري ريلوي جي آمدني وڌائڻ لاءِ صرف گاڏين جو تعداد وڌائڻ ڪافي ناهي، پر قابل اعتماد سروس فراهم ڪرڻ به لازمي آهي.
ايم ايل 2 تي خوشحال خان خٽڪ ايڪسپريس سميت ٻين بند پيل گاڏين جي بحالي سان ريلوي کي مختلف طبقن جي مسافرن تائين ٻيهر رسائي حاصل ٿي سگهي ٿي. مختلف وقتن تي مختلف نوعيت جون گاڏيون هلائڻ سان مسافرن کي وڌيڪ چونڊ جا موقعا ملندا. صبح، منجهند ۽ رات جي سفري ضرورتن کي سامهون رکندي شيڊول تيار ڪيو وڃي ته جيئن شاگرد، ملازم، واپاري ۽ عام مسافر پنهنجي ضرورت مطابق سفر ڪري سگهن. ريلوي انتظاميا جيڪڏهن مسافرن جي انگن اکرن، گذريل آمدني، اسٽيشنن جي وڪرو ۽ موجوده سفري ضرورتن جو تجزيو ڪري فيصلو ڪري ته ڪيترين گاڏين کي ڪهڙي وقت تي هلائڻو آهي، ته ان سان سروس به بهتر ٿي سگهي ٿي ۽ مالي نقصان جو خطرو به گهٽجي سگهي ٿو.
سنڌ جي عوام کي اهو سوال ڪرڻ جو به حق آهي ته جيڪي ريلوي لائينون ۽ اسٽيشنون عوام جي ٽيڪسن ۽ قومي وسيلن سان قائم ٿيون، انهن کي وڌ کان وڌ عوامي فائدي لاءِ ڇو نه استعمال ڪيو وڃي؟ جيڪڏهن ڪنهن روٽ تي مسافرن جي ضرورت موجود آهي ته ان ضرورت کي نظرانداز ڪرڻ بدران ان کي منظم انداز سان پورو ڪرڻ گهرجي. خاص طور تي انهن علائقن ۾، جتي خانگي ٽرانسپورٽ جا ڪرايا عام ماڻهن جي پهچ کان ٻاهر ٿيندا پيا وڃن، اتي سرڪاري ريلوي سروس جي اهميت وڌيڪ وڌي وڃي ٿي.
