ڪراچي (مزمل سهروردي، طلعت حسين، امداد سومرو): اڊيالا جيل جي پراسرار ماٺ ۽ اڌ رات جي سانت کي ان وقت ڇيهو رسيو، جڏهن پي ٽي آءِ باني عمران خان کي سپريم ڪورٽ جي حڪم تي اسپتال منتقل ڪيو ويو. پر اها منتقلي رڳو عدالتي حڪم تي عملدرآمد جو معاملو هئي يا ان جي پٺيان ڪو وڏو سياسي پسمنظر به موجود هو؟ ان سوال ملڪ جي سياسي ماحول ۾ نئين بحث کي جنم ڏئي ڇڏيو آهي.
اڳوڻي وزيراعظم جي اسپتال منتقلي ڪنهن تجسس ڀري فلم جي منظر کان گهٽ نه هئي ۽ سڄي واقعي اڊيالا جيل اندر جاري سياسي ۽ نفسياتي ڇڪتاڻ کي به نمايان ڪري ڇڏيو آهي. سپريم ڪورٽ جي حڪم تي عمل ڪرڻ واري معاملي ۾ حڪومت شروعاتي طور مونجهاري جو شڪار هئي، پر گهرو وزير محسن نقوي جي مداخلت کانپوءِ هڪ ”وچ وارو رستو“ ڪڍيو ويو.
ڊاڪٽر عظميٰ خان جي بيان موجب ان رات ظاهري طور ڄاڻي واڻي غلط رخ ڏيارڻ وارو طريقو اختيار ڪيو ويو، جنهن تحت ٻه الڳ الڳ قافلا ٺاهيا ويا. هڪ قافلي ۾ عمران خان جي ذاتي ڊاڪٽر فيصل سلطان کي الشفا انٽرنيشنل اسپتال ڏانهن وٺي وڃڻ جو بندوبست ڪيو ويو، جڏهن ته ٻئي قافلي ۾ ڊاڪٽر عظميٰ خان کي عمران خان سان گڏ پمز اسپتال پهچايو ويو.
سندس چوڻ موجب اسپتال جي اونداهين لنگهن ۾ موبائل فونن جي ٽارچن جي روشنيءَ ۾ طبي جاچ ڪئي وئي، جتي عمران خان جو بلڊ پريشر 120/80 رڪارڊ ڪيو ويو. پر هن غير معمولي ۽ ڳجهي نموني ڪيل عمل طبي جاچ جي شفافيت ۽ انتظامن بابت ڪيترائي سوال اٿاري ڇڏيا آهن.
عمران خان پنهنجي ڀيڻ وسيلي قوم تائين جيڪو پيغام پهچايو، ان ۾ مبينا طور ڳڻتي ۽ خوف جو اظهار ڪندي چيو ته هو ٻاهر وڃي ماڻهن کي ٻڌائي ته ساڻس ڇا ٿي رهيو آهي. سندس چوڻ هو ته کيس جيل اندر ظلم ۽ تشدد کي منهن ڏيڻو پئجي رهيو آهي. هن پنهنجي خدشن جو اظهار ڪندي پنهنجي انجام کي مصر جي اڳوڻي صدر محمد مرسي جي انجام سان پڻ ڀيٽيو.
پر ڊاڪٽر عظميٰ خان هن ڀيري پنهنجي ڳالهه ٻولهه دوران ڪنهن خاص شخص يا اداري جو نالو وٺڻ کان پاسو ڪيو، جيڪو سندس بيانن ۾ هڪ نمايان حڪمت عملي واري تبديلي آهي. جڏهن ته محمد مرسي سان ڪيل ڀيٽ رڳو سياسي بيان بدران، حراست دوران انساني جان کي لاحق خطرن ڏانهن عالمي ڌيان ڇڪائڻ جي ڪوشش پڻ ٿي سگهي ٿي.
ٻئي پاسي عمران خان کي شروعات ۾ ٻڌايو ويو هو ته کيس الشفا انٽرنيشنل اسپتال منتقل ڪيو پيو وڃي. ان تي هن خوشيءَ جو اظهار ڪيو ۽ اميد ظاهر ڪئي ته اتي سندس بهتر علاج ٿي سگهندو. پر پمز پهچڻ کانپوءِ صورتحال مختلف نڪتي ۽ سندس اها اميد مايوسي ۾ تبديل ٿي وئي.
ڊاڪٽر عظميٰ خان موجب پمز ۾ موجود ڊاڪٽرن وٽ عمران خان جي مڪمل طبي ڄاڻ موجود نه هئي. ايتري قدر جو کين اها به خبر نه هئي ته عمران خان جي اکين جي علاج لاءِ ڪهڙا اکين جا ڦڙا استعمال ٿي رهيا آهن.
هڪ اڳوڻي وزيراعظم جي طبي جاچ دوران سندس طبي ڄاڻ موجود نه هجڻ يا ڊاڪٽرن جو مريض جي هلندڙ دوائن کان مڪمل طور واقف نه هجڻ انتظامي لاپرواهي جو معاملو ٿي سگهي ٿو. پر ان صورتحال کي ڄاڻي واڻي ڪيل ”نفسياتي راند“ قرار ڏيڻ لاءِ وڌيڪ ثبوت گهربل هوندا.
عمران خان جي لڳ ڀڳ ڏهن مهينن کان جاري اڪيلائي واري قيد به سڄي معاملي جو هڪ اهم پاسو آهي. عمران خان موجب ان عرصي دوران سندس انساني لاڳاپو انتهائي محدود رهيو، کيس ٽي وي يا پڙهڻ لاءِ مناسب مواد به فراهم نه ڪيو ويو، جڏهن ته سندس طرفان بار بار ذهني دٻاءَ ۽ بي چيني جون شڪايتون سامهون اينديون رهيون آهن.
طبي راءِ موجب انساني رابطي جي لڳاتار کوٽ ڪنهن به ماڻهوءَ جي ذهني حالت کي متاثر ڪري سگهي ٿي، پر عمران خان جي هاڻوڪي علامتن کي سڌيءَ ريت رڳو اڪيلائي واري قيد جو نتيجو قرار ڏيڻ مڪمل طبي جاچ کانسواءِ ممڪن ناهي.
پي ٽي آءِ موجب عمران خان جي نبض 42 کان مٿي نٿي وڃي ۽ بلڊ پريشر لڳ ڀڳ 120 تي رهي ٿو، جڏهن ته پارٽي سندس ڊگهي عرصي کان جاري مٿي جي سور واري شڪايت کي به انهن ئي حالتن سان ڳنڍي رهي آهي.
ٻئي پاسي موجود ڄاڻ موجب عمران خان جي دل جي برقي جاچ (ECG) معمول مطابق آئي آهي، پر سندس حوالي سان بي چيني جي سطح وڌڻ جي ڳالهه به سامهون آئي آهي. طبي ماهرن موجب شديد بي چيني ذهني ڌيان، ننڊ، يادگيري ۽ گڏيل ذهني حالت کي متاثر ڪري سگهي ٿي، پر ڪنهن مخصوص ماڻهوءَ جي طبي حالت ۽ ان جا سبب مڪمل طبي جاچ ۽ لاڳاپيل ماهرن جي رپورٽ کانپوءِ ئي حتمي طور طئي ڪري سگهجن ٿا.
رياست لاءِ عمران خان جي صحت هاڻي رڳو طبي معاملو نه رهي آهي، پر ان جي سڌي سياسي ۽ انتظامي اهميت به آهي، ڇاڪاڻ ته حراست دوران سندس صحت کي ڪنهن سنگين خطري جي صورت ۾ هاڻوڪي سياسي نظام لاءِ وڏو بحران پيدا ٿي سگهي ٿو.
ان ئي پسمنظر ۾ عمران خان کي الشفا انٽرنيشنل بدران پمز منتقل ڪرڻ ۽ ڪجهه ڪلاڪن کانپوءِ ٻيهر اڊيالا جيل واپس موڪلڻ سياسي حلقن ۾ وڌيڪ سوال پيدا ڪيا آهن.
اهو قدم طلعت چوڌري جي ان موقف سان به ڳنڍيو پيو وڃي، جنهن ۾ هن اڳ ئي عمران خان جي امڪاني اسپتال منتقلي، بني گالا منتقلي يا ٻين رعايتن بابت هلندڙ اندازن کي رد ڪندي چيو هو ته اهي سڀ ”ڪهاڻيون“ ٺاهيون پيون وڃن.
گذريل رات سماجي رابطن واري پليٽ فارم تي مختلف اڻ تصديق ٿيل اطلاعن وسيلي اهو تاثر پڻ پيدا ٿيو ته شايد عمران خان جي اسپتال منتقلي ڪنهن وڏي سياسي اڳڀرائي جي نشاني آهي. پر لڳ ڀڳ پنجن ڪلاڪن کانپوءِ کيس خاموشيءَ سان ٻيهر جيل منتقل ڪرڻ کانپوءِ انهن اندازن جي شدت گهٽجي وئي.
هن وقت موجود صورتحال مان اهو نتيجو ڪڍڻ ڏکيو آهي ته رياست ڪنهن وڏي سياسي رعايت يا ٺاهه ڏانهن وڌي رهي آهي. تنهن هوندي به پي ٽي آءِ جي قيادت جي تازن بيانن ۾ نظر ايندڙ نرمي پڻ سياسي حلقن ۾ نئين بحث جو سبب بڻجي آهي.
عليمه خان، جيڪا ماضي ۾ ڪجهه سخت اصطلاح ۽ سڌي تنقيد استعمال ڪندي رهي آهي، تازي عرصي ۾ ان جي ڀيٽ ۾ محتاط نظر اچي رهي آهي. جڏهن ته زلفي بخاري ۽ بئريسٽر گوهر جي بيانن ۾ به ڪجهه مبصرن کي اڳ جي ڀيٽ ۾ گهٽ سختي محسوس ٿي رهي آهي.
ان بنياد تي تحريڪ انصاف جي هاڻوڪي حڪمت عملي کي امڪاني ”ماٺ جي ٺاهه“ يا خاموش مفاهمت جي پسمنظر ۾ ڏٺو پيو وڃي.
عمران خان کي بني گالا منتقل ڪرڻ، ملاقاتن ۾ سولائي پيدا ڪرڻ، طبي سهولتون بهتر بڻائڻ يا ٻيون رعايتون ڏيڻ کي پي ٽي آءِ قيادت جي سياسي روَيي سان مشروط ڪيو ويو آهي.
هاڻوڪي صورتحال ۾ تحريڪ انصاف جي قيادت بظاهر هڪ نازڪ سياسي مرحلي مان گذري رهي آهي، جتي حڪومت ۽ رياستي ادارن سان ٽڪراءُ برقرار رکندي به ڳالهين يا محدود گنجائش جا امڪان مڪمل طور ختم ڪرڻ شايد پارٽي جي مفاد ۾ نه هجن.
ٻئي پاسي رياست به عمران خان جي صحت، عدالتي حڪمن ۽ سياسي دٻاءَ وچ ۾ اهڙو رستو ڳولڻ جي ڪوشش ڪندي نظر اچي ٿي، جنهن سان ڪنهن وڏي سياسي بحران کي جنم نه ملي.
تنهن ڪري اڊيالا کان پمز ۽ پوءِ ٻيهر اڊيالا تائين ڪجهه ڪلاڪن جو هي سفر ظاهري طور هڪ طبي منتقلي هئي، پر ان عمران خان جي صحت، اڪيلائي واري قيد، رياستي حڪمت عملي، عدالتي حڪمن ۽ امڪاني سياسي مفاهمت بابت اهي سڀ سوال ٻيهر جيئرا ڪري ڇڏيا آهن، جن جو حتمي جواب اڃا سامهون اچڻو باقي آهي.
