اسلام آباد/دبئي(ڪامران خان)پاڪستان جي زراعت اڄ هڪ خطرناڪ پر گهري بحران جي گهيري ۾ اچي چڪي آهي. هاري مشڪل ۾ ڦاسي پيا آهن،هر سال ڪنهن نه ڪنهن سبب فصل تباهه ٿي رهيا آهن، پيداوار گهٽجي رهي آهي، ۽ پاڪستان جي خوراڪ جي تحفظ لاءِ خطرا وڌي رهيا آهن. گذريل ڪجه سالن ۾ موسمي تبديليءَ هن بحران کي گهڻو سنگين بڻائي ڇڏيو آهي. وڌندڙ گرمي، غير متوقع برساتن، شديد گرمي جي لهر ۽ خشڪ سالي زراعت جي نظام کي وڏي حد تائين تباهه ڪري ڇڏيو آهي. لکين هاري پنهنجو پيشو ڇڏي رهيا آهن،ان بحران جي سڀ کان واضح تصوير ٽريڪٽرن جي وڪري ۾ شديد گهٽتائي آهي،ڪڻڪ،ڪپهه،مڪئي ۽ چانورن جهڙن اهم فصلن جي پيداوار ۾ نمايان گهٽتائي اچي چڪي آهي،جڏهن ته زرعي زمين تيزي سان هائوسنگ سوسائٽين جي نذر ٿي رهي آهي،حڪومت جون وڏيون دعوائون،ايس آءِ ايف سي ۽ گرين پاڪستان اينيشيئٽو جهڙا منصوبا زميني حقيقتن ۾ ڪا به تبديلي نه آڻي سگهيا،مهانگو ڀاڻ،مهانگو ڊيزل ۽ ڪمزور سرڪاري نظام اڄ به هاري جو مقدر بڻيل آهن،ڇا حڪومت اهو فيصلو ڪري چڪي آهي ته اسان هن ملڪ مان زراعت ختم ڪري ڇڏيون؟ ڊائريڪٽر، سينٽر فار ايگريڪلچر، ڪلائميٽ چينج اينڊ رورل اڪانومي ڊاڪٽر محمد زيشان جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن موجوده نظام اهڙو ئي رهيو ته 2040 تائين پاڪستان جي زرعي پيداوار ۾ 8 کان 10 سيڪڙو گهٽتائي ٿي سگهي ٿي. جيڪڏهن اڄ سنجيده قدم نه کنيا ويا، ته هي زراعت جو بحران مستقبل ۾ هڪ وڏي آفت ۾ تبديل ٿي ويندو، جنهن جي قيمت صرف هاري نه پر سڄو ملڪ ادا ڪندو.موسمياتي تبديلي زراعت تي اثر انداز ٿي رهي آهي، ۽ دنيا هن لاءِ بجيٽ مختص ڪري رهي آهي. سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي ته فصلن لاءِ انشورنس جو بندوبست ضروري آهي. هارين کي ڪا به مراعت حاصل ناهي، ۽ جيڪڏهن توهان جو فصل خراب ٿي وڃي ته ڪو به انشورنس ادائيگي نه ڪندو،پاڪستان اڳ ۾ زراعت ۾ پاڻڀرو رهيو آهي، ايڪسپورٽ به ٿيندي هئي، ڪپهه جهڙا فصلون اڳ ۾ ڪامياب هئا، هاڻي انهن جو حال خراب آهي.پاڪستان ۾ زراعت جو سڀ کان وڏو مسئلو مارڪيٽنگ جو نظام آهي. ٻج خريد ڪرڻ لاءِ به مارڪيٽ نه آهي. زراعت ملڪ جي جي ڊي پي ۾ 23.5سيڪڙو ۽ ملازمت ۾ 37.4 سيڪڙو حصو رکي ٿي، پر هاڻي هي شعبي بحران جي ڪناري تي آهي. صرف 2022 جي آبهوا جي سبب ملڪ کي لڳ ڀڳ 409 ارب روپين جو معاشي نقصان ٿيو، جيڪو جي ڊي پي جو تقريباً 3.3 سيڪڙو آهي.ماهرن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هي رجحان جاري رهيو ته 2040 تائين زراعت جي پيداوار ۾ 8 کان 10 سيڪڙو گهٽتائي ٿي سگهي ٿي، ۽ 2050 تائين صرف ڪڻڪ ۽ چانورن جي پيداوار جو مجموعي نقصان 20 بلين ڊالر تائين پهچي سگهي ٿو. پاڪستان جي خوراڪ جي تحفظ لاءِ هي هڪ وڌندڙ بحران آهي، ۽ موجوده صورتحال پڻ هڪ وڏي بحران کان گهٽ ناهي.ايگزيڪيوٽو اڪنامڪ سروي 2024-25 موجب، گذريل مالي سال دوران اهم فصلن جي پيداوار ۾ 13.5 سيڪڙو گهٽتائي ٿي، ڪپهه جي پيداوار ۾ 30.7 سيڪڙو گهٽتائي آئي، ۽ چانورن جي پيداوار ۾ پڻ معمولي گهٽتائي ٿي. صرف هڪ ڏهاڪي اڳ، پاڪستان ۾ ڪپهه جي سالياني پيداوار 50 ملين بيلزهئي، جيڪا هاڻي اڌ کان به گهٽ ٿي چڪي آهي هن چيو ته پاڪستان جي خوراڪ جي تحفظ ۽ زراعت جو مستقبل انتهائي سنگين خطري ۾ آهي. پاڪستان اڳ هڪ زرعي ملڪ طور سڃاتو ويندو هو، پر هاڻي هي شعبي هڪ وڏي بحران جو شڪار آهي. ذميوار زميندار ۽ پاليسي ساز آهن، جن جي ڪارنامن سبب هي صورتحال پيدا ٿي آهي.
