پاڪستان جي سياسي منظرنامي تي اڄڪلهه جيڪي واقعا پيش اچي رهيا آهن، اهي ڳڻتي جوڳا آهن. حڪومت ۽ ان جي ادارن جو سڄو زور ميڊيا مينيجمينٽ تي آهي. اختيار وارن جو خيال آهي ته جيڪڏهن سوشل ميڊيا ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا کي ضابطي ۾ آندو وڃي ته ملڪي حالتون به ضابطي ۾ اچي وينديون. سوشل ميڊيا تي حڪومت جي مخالفن خلاف مهم هلائڻ لاءِ سرڪاري وسيلا ڀرپور نموني استعمال ٿي رهيا آهن. اليڪٽرانڪ ميڊيا جي حالت به ڪنهن کان لڪل ناهي. ڪيترائي اينڪر ٽي وي اسڪرين تان غائب ڪيا ويا آهن ۽ وڌيڪ اينڪر به غائب ٿيڻ وارا آهن، پر ڇا هن ميڊيا مينيجمينٽ سان پاڪستان جي حالتن ۾ ڪا بهتري نظر آئي آهي؟ ڪنهن صحافي کي نوڪري مان ڪڍڻ يا ڪنهن ٽي وي اينڪر کي اسڪرين تان غائب ڪرڻ هاڻي تمام آسان ٿي ويو آهي. ڪنهن ناپسنديده وڪيل يا انساني حقن جي ڪارڪن کي ملڪ دشمن قرار ڏئي جيل ۾ وجهڻ به هن حڪومت لاءِ ڏکيو ڪم ناهي. پر ڇا انهن پابندين ۽ گرفتارين سان پاڪستان ۾ ڪو سياسي استحڪام پيدا ٿيو آهي؟ ڇا دهشتگردي ختم ٿي وئي آهي؟ ڇا پرڏيهي سيڙپڪارن پاڪستان جو رخ ڪيو آهي؟
ڪالهه مان مسلم ليگ (ن) جي ڪجهه وزيرن جون مولانا فضل الرحمان خلاف پريس ڪانفرنسون ۽ بيان ڏسي رهيو هئس ته مون کي آڪٽوبر 2019ع ۾ شهباز شريف جي هڪ تقرير ياد اچڻ لڳي. اها تقرير شهباز شريف اسلام آباد ۾ مولانا فضل الرحمان جي آزادي مارچ کي خطاب ڪندي ڪئي هئي. مولانا جي ڀرسان بيهي شهباز شريف چيو هو ته پاڪستان جي رياستي ادارن عمران خان جي حڪومت سان جيترو تعاون ڪيو آهي، جيڪڏهن ان جو ڏهون حصو به اسان کي ملي وڃي ته اسين رڳو ڇهن مهينن ۾ پاڪستان جي تقدير بدلائي ڇڏينداسين.
مولانا فضل الرحمان 27 آڪٽوبر 2019ع تي اسلام آباد ڏانهن لانگ مارچ شروع ڪيو هو، ۽ جڏهن هو هڪ وڏي جلوس سان اسلام آباد ۾ داخل ٿيو ته عمران خان جي حڪومت اندران ۽ ٻاهران لوڏي وئي هئي. ان وقت مسلم ليگ (ن) جي قائد نواز شريف سميت پيپلز پارٽي جا ڪيترائي اڳواڻ به جيلن ۾ هئا. مسلم ليگ (ن) ۽ پيپلز پارٽي کي موقعو ملي ويو ته مولانا جي ڪلهن تي چڙهي عمران خان کي ڌمڪيون ڏين. شهباز شريف به پنهنجي تقرير ۾ خان صاحب کي خوب للڪاريو. رڳو ڪجهه ئي ڏينهن اندر ان جلسي جو نتيجو سامهون اچي ويو. نومبر 2019ع جي وچ ڌاري نواز شريف جيل مان نڪتو ۽ هوائي جهاز ۾ ويهي سڌو لنڊن پهچي ويو. اسان کي ٻڌايو ويو ته نواز شريف تمام گهڻو بيمار آهي ۽ علاج کان پوءِ ٽن هفتن ۾ واپس اچي ويندو. اسان کي غلط ٻڌايو ويو هو. نواز شريف ٽن هفتن ۾ واپس نه آيو، پر لنڊن پهچڻ جي ٽن مهينن اندر مسلم ليگ (ن)، پيپلز پارٽي ۽ ٻين مخالف ڌر جي جماعتن تحريڪ انصاف سان گڏجي پارليامينٽ ۾ هڪ قانون منظور ڪرايو، جنهن تحت ان وقت جي آرمي چيف جنرل قمر جاويد باجوه جي ملازمت جي مدي ۾ ٽن سالن جي واڌ جي منظوري ڏني وئي.
پوءِ سيپٽمبر 2020ع ۾ بلاول ڀٽو زرداري اسلام آباد ۾ آل پارٽيز ڪانفرنس جو اهتمام ڪيو، ۽ ان ڪانفرنس ۾ هڪ نئون مخالف ڌر جو اتحاد وجود ۾ آيو، جنهن جو نالو پي ڊي ايم رکيو ويو. مسلم ليگ (ن) جي تجويز تي مولانا فضل الرحمان کي پي ڊي ايم جو سربراهه بڻايو ويو. پي ڊي ايم جو پهريون جلسو آڪٽوبر 2020ع ۾ گوجرانوالا ۾ ٿيو. جلسي گاهه جي هڪ پاسي ميڊيا لاءِ پريس گيلري ٺاهي وئي هئي، جتي مان به موجود هئس. ان جلسي ۾ مسلم ليگ (ن) جي ڪارڪنن جنرل باجوه ۽ فوج خلاف جن لفظن ۾ نعريبازي ڪئي، اهي اڄ به بيان ڪرڻ جهڙا ناهن.
مولانا فضل الرحمان جي اڳواڻي ۾ پي ڊي ايم جا جلسا زور وٺڻ لڳا ته جنرل باجوه عمران خان کي غير مقبول قرار ڏيڻ شروع ڪيو، ۽ عمران خان جنرل باجوه کان جان ڇڏائڻ جو رستو ڳولڻ لڳو. انهن ٻنهي جي وچ ۾ پيدا ٿيل غلط فهمين جو فائدو وٺندي جنرل فيض حميد آرمي چيف بڻجڻ جا خواب ڏسڻ لڳو. عمران خان جنرل فيض جي ذريعي حڪومت هلائڻ شروع ڪئي. هڪ ڀيرو ٻيهر مخالف ڌر جا ڪيترائي اهم اڳواڻ جيلن ۾ وڌا ويا. ميڊيا تي پابنديون وڌايون ويون. 2021ع ۾ مون تي به ڊگهي عرصي لاءِ پابندي لڳائي وئي. پر انهن پابندين ۽ گرفتارين مان خان صاحب کي ڪو فائدو نه ٿيو. مارچ 2022ع ۾ عمران خان خلاف بي اعتمادي جي تحريڪ اچي وئي، ۽ ڪجهه ئي ڏينهن اندر شهباز شريف وزيراعظم بڻجي ويو. سندس ڪابينا ۾ مولانا فضل الرحمان جي جماعت به شامل هئي.
نومبر 2022ع ۾ جنرل عاصم منير آرمي چيف بڻيو، ۽ ان کان پوءِ رياستي ادارن شهباز شريف سان ڏهه سيڪڙو نه پر سئو سيڪڙو تعاون شروع ڪيو. پوءِ ساڳي حڪومت نواز شريف جي پاڪستان واپسي ۽ مٿس قائم ڪيس ختم ڪرائڻ جو رستو هموار ڪيو. فيبروري 2024ع جي چونڊن کان پوءِ شهباز شريف ٻيهر وزيراعظم بڻجي ويو. رياستي ادارن جو سئو سيڪڙو تعاون سندس ساڻس جاري رهيو. ڇا شهباز شريف رڳو ڇهن مهينن ۾ پاڪستان جي تقدير بدلائڻ وارو پنهنجو دعويٰ پورو ڪري سگهيو؟ ان حقيقت ۾ ڪو شڪ ناهي ته پاڪستان کي ڊيفالٽ جي خطري کان بچايو ويو، پر ملڪ مان سياسي بي استحڪامي ڇو ختم نه ٿي سگهي؟
حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو خطرو عمران خان هو. هو ته ڪافي عرصي کان جيل ۾ آهي. تحريڪ انصاف به عمران خان جي آزادي لاءِ اڃا تائين ڪو دٻاءُ وجهي نه سگهي آهي. پي ٽي ايم تي پابندي لڳائي وئي. ٽي ايل پي تي به پابندي لڳائي وئي. ماه رنگ بلوچ ۽ سندس وڪيل ايمان مزاري به جيل ۾ آهن. پيڪا ترميمي ايڪٽ 2025ع جي منظوري کان پوءِ ميڊيا تي حڪومت جو ڪنٽرول وڌيڪ مضبوط ٿي ويو آهي. پر ان ڪنٽرول جي باوجود خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان ۾ امن امان جي صورتحال تي ضابطو ڇو قائم نه ٿي سگهيو؟ آزاد ڪشمير ۾ اڄڪلهه جيڪو ڪجهه ٿي رهيو آهي، ان جو ذميوار ڪير آهي؟ ڇا ان جو تعلق حڪومت جي گورننس سان ناهي؟
2021ع ۾ عمران خان سمجهندو هو ته کيس حڪومت مان ڪو به نه ڪڍي سگهندو، ڇاڪاڻتہ اسٽيبلشمينٽ وٽ سندس ڪو متبادل نه هو. اڄ پنجن سالن کان پوءِ خان صاحب جيل ۾ آهي، ۽ کيس حڪومت ۾ آڻيندڙ ڪٿي به نظر نٿا اچن. اڄ شايد شهباز شريف به اهو ئي سمجهي رهيو آهي ته کيس اقتدار مان ڪڍڻ تمام ڏکيو آهي، ڇاڪاڻتہ سندس ڪو متبادل ناهي، پر وقت بدلجڻ ۾ دير نٿي لڳي.
اهي ئي مولانا فضل الرحمان، جن جي ڪلهن تي چڙهي شهباز شريف مڪا لهرائيندو هو، اڄ شهباز شريف جا ساٿي انهن ئي مولانا کي سخت تنقيد جو نشانو بڻائي رهيا آهن. مولانا فضل الرحمان جيڪو بيان ڏنو آهي، ان جي مذمت ٿي رهي آهي، اهو بيان جيڪڏهن مولانا نه ڏئي ها ته بهتر هو، پر سڀاڻي جيڪڏهن مسلم ليگ (ن) تي ڏکيو وقت آيو ته شهباز شريف کي وري انهن ئي مولانا فضل الرحمان جا ڪلها ياد ايندا.
مسلم ليگ (ن) کي اهو نه وسارڻ گهرجي ته وفاق ۾ حڪومت هوندي به ان کي گلگت بلتستان ۾ اڪثريت نه ملي. جيڪڏهن آزاد ڪشمير جي چونڊن ۾ به مسلم ليگ (ن) سان اهو ئي ٿيو، جيڪو گلگت بلتستان ۾ ٿيو، ته پوءِ ان جي سياسي زوال کي روڪڻ ڏکيو ٿي پوندو. ڇا اها اهڙو سياسي بار ته نٿي بڻجي رهي، جنهن کي لاهي ڦٽو ڪرڻ ضروري ٿي پوي؟ مسلم ليگ (ن) جي زوال جو هڪ وڏو سبب پارٽي جون اندروني ويڙهيون بڻجنديون، جيڪي هاڻي سامهون اچڻ واريون آهن. مسلم ليگ (ن) ۽ پيپلز پارٽي جا لاڳاپا به ڪافي خراب آهن، جيڪي ٻنهي لاءِ نقصان جو سبب بڻجندا. پوءِ به جيڪڏهن ڪنهن کي ڪجهه سمجهه ۾ نه اچي ته فيصل واوڊا جي حڪومت تي ڪيل تنقيد جو هڪ تنقيدي جائزو ئي ڪافي آهي. خبر ناهي ڇو کيس اڄ جا حڪمران سڀاڻي ڪنهن مخالف ڌر جي اتحاد جي ڪنٽينر تي يا ڪنهن جيل ۾ گڏ نظر اچي رهيا آهن؟
