ڪالهه ڪنهن ڪم سان منهنجو اردو بازار وڃڻ ٿيو. اتي هڪ دڪاندار سان ڪچهري ٿي. مون کانئس پڇيو ته مارڪيٽ جا ڪهڙا حال آهن؟ ظاهر آهي، سڀني کي نظر اچي رهيو آهي ته مارڪيٽ جا ڪهڙا حال آهن، تنهنڪري مون کي به متوقع جواب جي اميد هئي، پر هن چيو: بس ٺيڪ آهن. مون چيو ته سيزن آئوٽ آهي، تنهنڪري ماڻهو واندڪا ويٺا آهن يا ڪا ٻي ڳالهه آهي؟ دڪاندار چيو: ڍلون صاحب! توهان سڄي مارڪيٽ مان گذري آيا آهيو، توهان کي ڪيترا گراهڪ نظر آيا؟ مون چيو ته اها اڳ واري رش ته ناهي رهي، جيڪا ماضي ۾ هوندي هئي.
دڪاندار چيو: بس سمجهي وٺو ته سيزن هجي يا نه هجي، ان سان ڪو فرق نٿو پوي. فرق صرف ان ڳالهه سان پوي ٿو ته ماڻهن وٽ خريد ڪرڻ جي سگهه ڪيتري آهي؟ جيڪڏهن ماڻهن وٽ قوتِ خريد ئي نه هوندي ته پوءِ توهان جيتريون مرضي ڪتابون ڇاپيو، جيتري مرضي اسٽيشنري تيار ڪيو، ان جو ڪهڙو فائدو؟ پوءِ هن هڪ وڌيڪ حيران ڪندڙ انڪشاف ڪيو ته هن مهانگائيءَ سبب 20 کان 30 سيڪڙو اڇي پوش طبقي پنهنجن ٻارن کي اسڪولن مان ڪڍي ڇڏيو آهي، ڇو ته گهر جا خرچ پورا نٿا ٿين. پوءِ هن ٻڌايو ته ڪم ته اڳ ئي ناهي، مٿان وري صفائي ٽيڪس، پراپرٽي ٽيڪس، سيلز ٽيڪس، ايڊوانس ٽيڪس، انڪم ٽيڪس، وِد هولڊنگ ٽيڪس ۽ نه ڄاڻ ڪهڙا ڪهڙا ٽيڪس ڏيڻا پئجي رهيا آهن.
هن وڌيڪ چيو ته: هاڻي ته جنهن واپاري وٽ 5، 7 ڪروڙ رپيا آهن، اهو هتي ڪاروبار ڪرڻ بدران ٻاهر وڃڻ کي ترجيح ڏئي ٿو. ماڻهو موقعو ملندي ئي پنهنجو ڪاروبار ڇڏي پنهنجن ٻارن جي خاطر ٻاهرين ملڪن ڏانهن وڃي رهيا آهن. بهرحال، اهي ڳالهيون هاڻي هر ننڍي وڏي واپاري، بلڪه عام ماڻهن جون آهن، جيڪي اڳ ئي پِسجي چڪا هئا، پر هاڻي ايران-آمريڪا جنگ کان پوءِ ته اهي روڊن تي اچڻ لاءِ تيار آهن.
جيڪو پيٽرول ۽ ڊيزل جنگ کان اڳ کين اڍائي سئو رپين ۾ ملي رهيو هو، اهو هاڻي 400 رپين ۾ ملي رهيو آهي. نه رڳو اهو، پر انهن قيمتن ۾ واڌ کان پوءِ هر شيءِ مهانگي ٿي وئي آهي. يعني پهرين فيبروري 2026ع کان وٺي هينئر تائين پيٽرول جي قيمت ۾ 56 سيڪڙو واڌ ٿي آهي. پوءِ هڪ ٻي سائنس سمجهايو ويو ته اسان پيٽرول جي قيمت 400 رپيا في ليٽر ٿيڻ کان روڪي ڏيکاري آهي. ڊالر واري سائنس وانگر هي سائنسي فارمولو به درست ثابت ٿيو. 25 ڪروڙ ماڻهن جي وسيع عوامي مفاد ۾ هاڻي پيٽرول 399.8 رپيا في ليٽر ۾ وڪرو ٿي رهيو آهي. ڊيزل ۾ به هائبرڊ نظام ڪا گهٽتائي نه ڪئي، اهو به 400 رپين تائين پهچڻ کان اڳ 399.58 رپين تي قابو ڪيو ويو.
هاڻي عوام کي چيو پيو وڃي ته ان ۾ عالمي مارڪيٽن جو قصور آهي. يعني سرڪاري بيانيي موجب، ايران جنگ ۽ آبنائي هرمز جي صورتحال سبب تيل جي عالمي مارڪيٽن ۾ خرابي پيدا ٿي، تنهنڪري پيٽرول، ڊيزل ۽ مٽيءَ جي تيل کي مهانگو ڪرڻ ۾ حڪومت جو ڪو قصور ناهي. هن بي بنياد دعويٰ جي ترديد لاءِ هڪ ڀيرو ٻيهر رپورٽ ٿيل حقيقتون ڏسڻ بهتر هوندو.
اچو ته پهرين هلون لاهور کان 235 ميل پري ڀارت جي راڄڌاني دهلي، جتي پيٽروليم جون قيمتون 278 پاڪستاني رپيا في ليٽر برقرار رکيون ويون آهن. ڀارت ايراني تيل خريد ڪري استعمال ڪري ٿو. دهلي کان اڳتي ڍاڪا ۾ رڳو 19 سيڪڙو واڌ سان پيٽروليم جون قيمتون 306 پاڪستاني رپين تائين پهتيون آهن. سادي ڳڻپ ٻڌائي ٿي ته دهلي ۾ پيٽرول پاڪستان کان 122 رپيا ۽ ڍاڪا ۾ 94 رپيا في ليٽر سستو آهي. انهن ٽنهي قيمتن ۾ فرق ان ٽيڪس جو آهي، جيڪو پاڪستاني عوام ادا ڪري رهيا آهن.اقتدار جي شهر جا مقتدر هاڻي هن ٽيڪس ۾ وڌيڪ اضافو ڪرڻ وارا آهن. ليويز وڌيڪ وڌائڻ جو اعلان هائبرڊ نظام اڳ ئي ڪري چڪو آهي. ايندڙ ٽيهن ڏينهن دوران مرحليوار پيٽرول جي قيمت ۾ ڪيترائي سئو رپيا وڌيڪ اضافو ڪيو ويندو، اهو به قسطن ۾. يعني اصل مسئلو ملڪ ۾ دولت جي غير منصفاڻي ورهاست ۽ طبقاتي سماج ۾ پيدا ٿيل دراڙون آهن. رياست وٽ عوام تي ٽيڪسيشن کان سواءِ آمدنيءَ جو ٻيو ڪو ذريعو ناهي. حڪمرانن جو مسئلو نه سستو پيٽرول آهي، نه روٽي، نه عوام. مان اهو ئي چوندس ته ڳالهه اها ناهي ته جنگ سبب حالتون اهڙيون ٿيون آهن، بلڪه اسان جي عوام جا حال ته هميشه کان اهڙا ئي رهيا آهن.
هاڻي به ڏسو، ڪنهن سياسي اڳواڻ پنهنجي پروٽوڪول ۾ گهٽتائي ناهي ڪئي. ڪٿي به سرڪاري عياشين ۾ گهٽتائي ناهي آئي. بلڪه ايندڙ بجيٽ ۾ به غير ترقياتي بجيٽ اوترو ئي رکيو ويو آهي، جيترو گذريل بجيٽ ۾ هو، بلڪه ان کان به وڌيڪ رکيو پيو وڃي. ۽ ٻڌڻ ۾ اچي ٿو ته پنجاب جي بجيٽ ۾ صحتِ عامه ۽ تعليمِ عامه کي ترجيح نه ڏني وئي آهي ۽ انهن شعبن ۾ وڌيڪ ڪٽوتيون ڪيون پيون وڃن، جڏهن ته جتي جنگ لڳل آهي، اتي جا حال به اسان کان بهتر آهن.توهان ايران جو مثال وٺو. انهن جو تعليمي نظام ۽ ان جي نتيجي ۾ قائم ٿيل ريسرچ انسٽيٽيوٽس اسان کان گهڻو اڳتي آهن. اهو ئي سبب آهي جو سالن جي آمريڪي پابندين باوجود هو ايترو اثرائتو ميزائل ۽ ڊرون نظام قائم ڪري سگهيا. ايران تي آمريڪي ۽ اسرائيلي حملي وقت چيو ويو هو ته پاڪستان ۾ تيل جو ڪو بحران نه ٿيندو، اسان محفوظ آهيون. سڄي خطي ۾ تيل جي قيمتن ۾ ڪٿي به پنج سيڪڙو کان وڌيڪ اضافو نه ٿيو، پر پاڪستاني حڪومت عام پاڪستانين تي تيل ليوي جي صورت ۾ 22 سيڪڙو جنگي جرمانو لاڳو ڪري ڇڏيو.
اسان جي تاريخ رهي آهي ته عام ماڻهو هميشه قرباني ڏيندو رهيو آهي. هاڻي اشرافيه جو مفت پيٽرول، بابوئن جون ٻه ٻه گاڏيون ۽ وزيرن جا ڊگها پروٽوڪول فوراً بند ٿيڻ گهرجن. موجوده نظام عوام جون ننڊون اڏائي ڇڏيون آهن. تنهنڪري جتي سرڪار ايتري تيزيءَ سان عالمي سطح تي جنگ بندي ڪرائڻ ۾ مصروف آهي، آمريڪا ۽ اسرائيل جهڙن ضدي ملڪن کي جنگ بندي تي راضي ڪرائي رهي آهي، اتي انهن کان گذارش آهي ته خدا لاءِ عوام لاءِ به جنگ بندي جو بندوبست ڪن نه ته هن جنگ جي آڙ ۾ غريبن جو مذاق نه بڻايو وڃي. اهو بلڪل ائين آهي جيئن گذريل مغل بادشاهه غريبن جي محبت جو مذاق اڏائيندا هئا. هاڻي به يقيناً اهو ئي دور آهي، جنهن مان اسان گذري رهيا آهيون.
مختصر اهو ته اسان جا حڪمران عوام کي ايران جي جنگ ۾ اُلجهايو ويٺا آهن ۽ عوام جو ساهه ڪڍي رهيا آهن، ۽ حد ته اها آهي جو ڪو پڇڻ وارو به ناهي. ڪنهن صحيح چيو هو ته پاڪستان ۾ رهڻ هاءِ رسڪ آهي، ڇو ته هتي جون عدالتون، پوليس، سرڪاري ادارا ۽ ميڊيا سڀ هڪ طاقت جي چوڌاري ڦرن ٿا، ۽ اها طاقت ايتري طاقتور آهي جو ڪجهه به ڪري سگهي ٿي. تنهنڪري منهنجي حڪمرانن کان هٿ ٻڌي گذارش آهي ته هن هاءِ رسڪ کي گهٽايو ۽ گهٽ ۾ گهٽ لو رسڪ تائين وٺي اچو، ته جيئن اسان ۽ اسان جو پاڪستان بچي وڃي!
