هڪ پاسي پاڪستان ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ جنگ بندي ڪرائڻ لاءِ ڪوششون تيز ڪري ڇڏيون آهن، ۽ خبرن موجب عبوري جنگ بندي جو هڪ منصوبو ٻنهي ملڪن ڏانهن موڪليو ويو آهي. ٻئي پاسي آمريڪي صدر ٽرمپ جو سوشل ميڊيا تي ڪاوڙ سان ڀريل، فحش ٻولي تي ٻڌل پيغام سامهون آيو آهي، جيڪو ڪنهن به ملڪ جي صدر ۽ فوج جي سربراهه کي زيب نٿو ڏئي ان پيغام جي ٻولي ۽ ان ۾ ڪيل دعوائن تي سڄي دنيا ۾ حيرت جو اظهار ڪيو پيو وڃي. انساني حقن واري عالمي اداري جي سربراهه انيئس ڪالامار ٽرمپ جي ڌمڪين کي نفرت انگيز قرار ڏنو آهي. هن چيو آهي ته جيڪڏهن ايران جا پل ۽ بجلي گهر تباهه ڪيا ويندا ته سڀ کان وڌيڪ متاثر عام شهري ٿيندا. بجلي ۽ پاڻي بند ٿي ويندا ۽ ماڻهن وٽ پاڻ کي بچائڻ جو ڪو رستو نه رهندو. سندس چوڻ آهي ته اهڙي قسم جون ڌمڪيون جنگي ڏوهن جي سلسليوار مثال بڻجي سگهن ٿيون.ساڳي طرح ڳاڙهي صليب واري عالمي اداري جي صدر ميرجانا اسپولياريچ به خبردار ڪيو آهي ته شهري هنڌن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف اهڙيون ڌمڪيون جنگ جو عام طريقو نه بڻجڻ گهرجن. هن چيو ته اهڙي جنگ جيڪا بغير حدن جي وڙهي وڃي، قانوني به ناهي ۽ انساني قدرن جي به خلاف آهي. بجلي گهرن، اسپتالن، پلن، اسڪولن ۽ يونيورسٽين کي تباهه ڪرڻ يا ايٽمي تنصيبات تي حملي جون ڌمڪيون ايندڙ نسلن لاءِ تباهه ڪندڙ نتيجا پيدا ڪري سگهن ٿيون.
سوشل ميڊيا تي جاري ڪيل پيغام ۾ ٽرمپ ايران کان مطالبو ڪيو ته هو هڪ مقرر وقت تائين هرمز جي آبنائي کي کولڻ جو اعلان ڪري، نه ته ايران تي سخت حملن جو دروازو کوليو ويندو. هن چيو ته جيڪڏهن اهڙو نه ٿيو ته ايران جا بجلي گهر ۽ پل تباهه ڪيا ويندا. ٽرمپ جو خيال آهي ته اهڙن حملن کان پوءِ ايران جي مزاحمت ختم ٿي ويندي ۽ تهران ۾ آمريڪا جي مرضي مطابق حڪومت قائم ٿي سگهندي ايندڙ ڪجهه ڪلاڪن يا ڏينهن ۾ خبر پوندي ته آمريڪي صدر انهن ڌمڪين تي ڪيتري حد تائين عمل ڪن ٿا يا پاڪستان، ترڪيه ۽ مصر جي ڪوششن سان ڪو امن معاهدو طئي ٿي سگهي ٿو. خبرن موجب جنهن تجويز کي اسلام آباد ٺاهه جو نالو ڏنو ويو آهي، ان ۾ لڳ ڀڳ پنجيتاليهه ڏينهن جي فوري جنگ بندي جو مشورو ڏنو ويو آهي. ان تجويز مطابق آمريڪا حملو بند ڪري ۽ ايران هرمز جي آبنائي کولڻ جو اعلان ڪري، پوءِ ٻنهي ڌرين وچ ۾ مستقل امن لاءِ ڳالهين جو سلسلو شروع ڪيو وڃي.
ايراني ذريعن موجب ايران انهن تجويزن جو جواب ڏئي ڇڏيو آهي. ايراني پرڏيهي وزارت جي ترجمان اسماعيل بقائي جو چوڻ آهي ته اهڙي صورت قبول نه ٿي ڪري سگهجي جنهن ۾ ٿوري وقفي کان پوءِ ٻيهر حملا شروع ٿي وڃن. سندن خيال آهي ته هن تڪرار جو مستقل حل ڳولهڻ ضروري آهي. ٻئي پاسي آمريڪي صدر چيو آهي ته ايران طرفان هڪ حوصلي افزا تجويز ملي آهي، پر اها ڪافي ناهي.امڪان آهي ته اهي بيان ڇڪتاڻ گهٽائڻ لاءِ ڏنا پيا وڃن ۽ ڏنل مهلت اندر جنگ بندي تي اتفاق ٿي سگهي. جيڪڏهن هڪ پاسي پاڪستان، ترڪيه ۽ مصر امن لاءِ ڪوششون ڪري رهيا آهن ته ٻئي پاسي ڪجهه ملڪ جنگ جاري رکڻ تي زور ڏئي رهيا آهن هڪ اهم سوال اهو به آهي ته جيڪڏهن ايران جو شهري ڍانچو تباهه ڪيو ويو ته ان جي ردعمل ۾ ايران خليجي ملڪن ۾ اهڙن ئي هدفن کي ڪيترو نقصان پهچائي سگهي ٿو. جيڪڏهن انهن ملڪن جا پاڻي صاف ڪرڻ جا پلانٽ ۽ بجلي گهر تباهه ٿي وڃن ته نه صرف انهن ملڪن پر سڄي علائقي ۾ انساني زندگي ڏکيو ٿي سگهي ٿي. ايران اڳ ئي اهو ڏيکاري چڪو آهي ته هو اسرائيل ۾ هدفن تائين پهچڻ جي صلاحيت رکي ٿو.هن سڄي صورتحال ۾ ٽرمپ جي بيان جي ٻولي هڪ نئون سوال به پيدا ڪري ٿي. دنيا جي ڪيترن ئي ماڻهن ۽ ادارن ان بيان جي غير مهذب ٻولي تي افسوس ظاهر ڪيو آهي، پر آمريڪا جي حڪمران سياسي جماعت مان ڪو نمايان ردعمل سامهون نه آيو آهي. ٽرمپ انهيءَ جماعت سان تعلق رکن ٿا ۽ قومي اسيمبلي جي ٻنهي ايوانن ۾ به انهيءَ جماعت کي اڪثريت حاصل آهي. ٽرمپ جو پيغام نه رڳو صدارت جي وقار جي خلاف آهي، پر ان مان اهڙي شخصيت جي تصوير به سامهون اچي ٿي جيڪا پنهنجي ٻولي تي ڪنٽرول رکڻ کان لاچار نظر اچي ٿي.
سوال اهو پيدا ٿئي ٿو ته ڇا اهڙو ماڻهو ملڪ جي صدارت لاءِ موزون آهي. جيڪڏهن انهيءَ جماعت جا نمائندا اهڙي طرز عمل تي کليل تنقيد ڪن ها ته شايد صدر کي مستقبل ۾ احتياط ڪرڻو پوي ها.هن صورتحال مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته اهو رويو رڳو هڪ شخص تائين محدود ناهي، پر آمريڪا جي حڪمران سياست ۾ طاقت، جارحيت ۽ قانون کان بالاتر هئڻ واري سوچ گهڻي حد تائين موجود آهي. ٽرمپ جي سخت ۽ غير مهذب ٻولي شايد رڳو انهيءَ لڪل سوچ کي ظاهر ڪري ڇڏيو آهي. ڪيترن مبصرن جو خيال آهي ته عالمي امن، عالمي قانون ۽ اخلاقي قدرن لاءِ اصل خطرو ڪنهن هڪ شخص کان وڌيڪ اهڙي سوچ مان پيدا ٿئي ٿو جيڪا طاقت کي قانون کان مٿانهون سمجهي ٿي.
سوال اهو پيدا ٿئي ٿو ته ڇا اهڙو ماڻهو ملڪ جي صدارت لاءِ موزون آهي. جيڪڏهن انهيءَ جماعت جا نمائندا اهڙي طرز عمل تي کليل تنقيد ڪن ها ته شايد صدر کي مستقبل ۾ احتياط ڪرڻو پوي ها.هن صورتحال مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته اهو رويو رڳو هڪ شخص تائين محدود ناهي، پر آمريڪا جي حڪمران سياست ۾ طاقت، جارحيت ۽ قانون کان بالاتر هئڻ واري سوچ گهڻي حد تائين موجود آهي. ٽرمپ جي سخت ۽ غير مهذب ٻولي شايد رڳو انهيءَ لڪل سوچ کي ظاهر ڪري ڇڏيو آهي. ڪيترن مبصرن جو خيال آهي ته عالمي امن، عالمي قانون ۽ اخلاقي قدرن لاءِ اصل خطرو ڪنهن هڪ شخص کان وڌيڪ اهڙي سوچ مان پيدا ٿئي ٿو جيڪا طاقت کي قانون کان مٿانهون سمجهي ٿي.
